Khi chủ ép làm nhanh, việc đầu tiên là tách rõ ba loại: chỗ có thể nhanh hơn nhờ sắp xếp lại, chỗ có thể làm đơn giản đi, và chỗ không bao giờ được bỏ vì an toàn. Rồi nói với chủ bằng rủi ro cụ thể, đề xuất cách khác, và không làm những việc có thể gây nguy hiểm, dù bị giục tới đâu.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Tiến độ là chuyện của mọi công trình, mọi xưởng. Khách giục chủ, chủ giục thợ. Tập này mình nói cách đứng giữa áp lực đó mà không đánh mất tay nghề, và không đánh mất cả an toàn của mình lẫn của người khác.
Vì sao chủ ép làm nhanh?
Trước khi phản ứng, nên hiểu chủ đang chịu áp lực gì. Có thể khách đòi bàn giao đúng ngày khai trương. Có thể hợp đồng có phạt chậm tiến độ. Có thể chủ đang kẹt tiền và cần thu tiền công trình này để trả lương.
Có những chủ ép nhanh vì thật sự không biết việc cần bao lâu. Họ là người làm kinh doanh, không phải người làm tay, và họ ước lượng theo mong muốn hơn là theo thực tế.
Cũng có những chủ ép nhanh vì muốn nhận thêm nhiều việc cùng lúc, lấy số lượng bù cho giá thấp.
Hiểu được lý do giúp bạn nói chuyện đúng hướng. Với chủ đang chịu áp lực thật, bạn cùng tìm cách. Với chủ không biết, bạn giải thích. Với chủ chỉ muốn ép, bạn cần giữ ranh giới.
Tìm chỗ nhanh hơn mà không bỏ bước
Nhiều khi có thể nhanh hơn thật mà không hại chất lượng. Chuẩn bị vật tư đầy đủ từ đầu để không phải chạy đi mua giữa chừng. Sắp xếp thứ tự công việc để người này không phải chờ người kia. Chia việc hợp lý giữa các thợ theo thế mạnh.
Có những khâu có thể làm song song: trong khi chờ lớp vữa khô ở phòng này thì làm điện ở phòng kia. Người làm lâu năm thường thấy được những chỗ chờ đợi lãng phí mà chủ không thấy.
Đề xuất những cách như vậy với chủ cho thấy bạn đang cùng giải quyết vấn đề, không phải đang chống đối. Chủ thấy bạn cũng muốn nhanh, chỉ là muốn nhanh cho đúng.
Có khi chỉ cần thêm một người phụ hay một dụng cụ tốt hơn là tiến độ cải thiện rõ. Nói cho chủ biết điều đó.
Chỗ có thể đơn giản hoá và chỗ không được bỏ
Có những thứ có thể làm đơn giản đi để kịp: chi tiết trang trí, độ hoàn thiện ở những chỗ ít người nhìn, những hạng mục có thể làm sau khi bàn giao. Đề xuất những chỗ này với chủ, để chủ bàn với khách.
Nhưng có những thứ không bao giờ được bỏ, dù gấp tới đâu: thời gian chờ bê tông đủ cứng trước khi chịu lực, kiểm tra cách điện trước khi đóng điện, chống thấm ở khu vệ sinh, các biện pháp an toàn khi làm trên cao. Bỏ những thứ này là đặt cược bằng an toàn của người khác.
Hãy nói rõ với chủ đâu là ranh giới. Một người thợ lâu năm nói chắc chắn rằng chỗ này không thể nhanh hơn, vì nếu nhanh hơn thì nó sẽ nứt, chập, thấm, thường được chủ nghe, nhất là khi kèm ví dụ.
Nếu chủ vẫn muốn bỏ, đó là lúc cần cân nhắc mạnh hơn.
Nói với chủ bằng rủi ro cụ thể
Nói chung chung như làm vậy không được đâu anh thường không thuyết phục. Hãy nói cụ thể: nếu tháo cốp pha sớm, sàn có thể võng, lúc đó phải đập ra làm lại, mất nhiều thời gian hơn bây giờ chờ thêm.
Nói về chi phí của rủi ro so với chi phí của việc chậm. Chủ là người tính toán, họ hiểu ngôn ngữ đó. Chậm hai ngày có thể bị khách phàn nàn, nhưng sập một cái sàn thì mất cả công trình lẫn tên tuổi.
Chọn lúc nói riêng, không phải trước mặt cả đội hay trước mặt khách. Chủ bị phản bác trước đông người sẽ khó nghe.
Nếu có thể, ghi lại cuộc trao đổi bằng tin nhắn: em đã báo anh là chỗ này cần thêm thời gian vì lý do này. Nó bảo vệ bạn nếu sau này có chuyện.
Khi chủ vẫn bắt làm điều nguy hiểm
Nếu chủ bắt bạn làm những việc có thể gây nguy hiểm trực tiếp cho người, như làm trên cao không có dây an toàn, đóng điện khi chưa kiểm tra, bạn có quyền từ chối. An toàn của bạn và của người khác quan trọng hơn một ngày công.
Từ chối một cách bình tĩnh, nói rõ lý do, và đề xuất làm ngay khi điều kiện an toàn được bảo đảm. Phần lớn chủ sẽ lùi bước khi người thợ đứng vững ở những chỗ này.
Nếu chủ đe doạ đuổi việc hay trừ lương vì bạn từ chối làm việc nguy hiểm, đó là dấu hiệu chỗ làm không an toàn để ở lâu. Bạn có thể tìm hiểu quyền lợi của người lao động qua cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc người có hiểu biết pháp lý.
Việc nhỏ cho tuần này: viết ra ba bước trong nghề của bạn mà bạn sẽ không bao giờ bỏ qua dù bị giục tới đâu, và nghĩ sẵn một câu ngắn để giải thích với chủ khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối làm nhanh có bị coi là chống đối không?
Có thể nếu bạn chỉ nói không. Khi bạn đề xuất cách làm nhanh hơn ở những chỗ được, và chỉ giữ vững những chỗ ảnh hưởng an toàn, chủ thường thấy bạn đang giúp chứ không chống đối.
Làm nhanh theo ý chủ mà có chuyện thì ai chịu?
Trách nhiệm có thể chia cho nhiều bên tuỳ tình huống, nhưng người trực tiếp làm thường khó tránh hoàn toàn. Đó là lý do không nên làm những việc nguy hiểm dù có lệnh.
Có nên làm thêm giờ để kịp tiến độ?
Có thể nếu được trả công xứng đáng và không làm bạn kiệt sức tới mức mất an toàn. Làm khuya khi mệt với máy móc nguy hiểm là một trong những nguyên nhân hay gây tai nạn.
Làm sao ước lượng thời gian để chủ tin?
Dựa vào những việc tương tự đã làm, có ghi chép thời gian thực tế. Chia việc thành từng khâu và ước lượng từng khâu giúp chủ thấy rõ thời gian đi đâu.
Chủ hay hứa với khách quá sức thì làm sao?
Góp ý với chủ trước khi nhận những việc mới, đưa ra ước lượng thực tế. Về lâu dài, chủ hay hứa quá sức thường mất khách, và bạn có thể cân nhắc chỗ làm có kế hoạch tốt hơn.
