Muốn có nhận xét thật về tay nghề, bạn phải hỏi cụ thể, hỏi đúng người, nghe hết mà không cãi ngay, rồi cảm ơn và cho người đó thấy bạn đã sửa. Tự ái không làm mình giỏi hơn, nó chỉ khiến người khác thôi nói thật với mình.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Ai cũng nói mình thích được góp ý, nhưng khi bị chỉ ra mối ghép hở hay đường cắt lệch, mặt mình vẫn nóng lên. Tập này mình bàn chuyện xin nhận xét như một kỹ năng, có cách làm, chứ không phải chuyện chịu đựng.
Vì sao người ta ngại nói thật về tay nghề của bạn?
Phần lớn mọi người không muốn làm người khác mất lòng. Khi bạn đưa ra một sản phẩm và hỏi thấy sao, câu trả lời dễ nhất là cũng được, đẹp đó. Nói thật thì mất công giải thích, lại có nguy cơ bạn giận.
Người giỏi nghề còn có thêm một lý do. Họ từng góp ý cho người khác và bị cãi lại, bị giận, có khi mất cả quan hệ. Lần sau họ chọn im lặng cho lành.
Kết quả là người đang học thường bị bao quanh bởi những lời khen lịch sự, trong khi thứ họ cần là chỉ ra đúng chỗ sai. Muốn phá vòng đó, chính bạn phải làm cho việc nói thật trở nên dễ dàng và an toàn với người kia.
Mọi bước phía sau đều nhằm vào mục tiêu đó.
Hỏi cụ thể thay vì hỏi thấy sao
Câu hỏi thấy sao gần như luôn nhận được câu trả lời chung chung. Thay vào đó, hãy hỏi về một chỗ cụ thể: anh nhìn giúp em mối ghép ở góc này có đủ khít chưa. Hoặc: nếu là chị, chị sẽ sửa chỗ nào đầu tiên.
Câu hỏi thứ hai đặc biệt hiệu quả, vì nó cho người kia một vai dễ chịu là người đi sửa, chứ không phải người đi chê. Và nó buộc họ chọn ra chỗ quan trọng nhất, thay vì liệt kê hết mọi thứ.
Bạn cũng có thể nói trước mình đang lo chỗ nào. Ví dụ: em thấy đường sơn chỗ này hơi dày, anh xem có đúng không. Khi bạn tự nói ra trước, người kia thấy bạn sẵn sàng nghe, và họ dễ nói thêm những chỗ khác.
Cuối cùng, hỏi khi người ta có thời gian. Chạy tới hỏi lúc họ đang bận là cách chắc chắn nhận về một câu cũng được.
Hỏi ai thì đáng?
Không phải nhận xét nào cũng có giá trị như nhau. Người đáng hỏi nhất là người làm đúng việc đó giỏi hơn bạn và đã thấy nhiều sản phẩm tương tự. Một thợ cả lâu năm nhìn mối hàn của bạn sẽ thấy những thứ mà người ngoài không thấy.
Người thứ hai đáng hỏi là người dùng sản phẩm, tức khách hàng. Họ không biết kỹ thuật, nhưng họ biết cánh cửa có kẹt không, cái ghế có cập kênh không, bản báo cáo có dễ đọc không. Nhận xét của khách cho bạn biết sản phẩm có làm tròn việc của nó không.
Người thứ ba là người làm khâu ngay sau bạn. Thợ sơn biết mặt gỗ của thợ mộc có nhẵn không. Người nhập kho biết phiếu xuất của bạn có rõ không.
Còn những người không làm nghề và không dùng sản phẩm, lời họ nói nên nghe nhẹ thôi.
Nghe hết, đừng cãi ngay, rồi hỏi lại
Khi bị chỉ ra chỗ sai, phản xạ tự nhiên là giải thích: tại gỗ cong, tại máy cũ, tại khách đòi gấp. Có thể lời giải thích đó đúng. Nhưng nói ra ngay lúc đó, người kia sẽ nghe nó như lời cãi, và lần sau họ sẽ không nói nữa.
Cách tốt hơn là nghe hết, gật đầu, rồi hỏi lại để hiểu sâu hơn: vậy anh làm chỗ này thế nào để không bị. Câu hỏi đó biến lời chê thành bài học, và cho người kia thấy bạn coi trọng ý họ.
Nếu bạn thật sự nghĩ người ta nhận xét sai, cứ ghi nhận đã, về nhà suy nghĩ hoặc thử lại. Nhiều khi sau một đêm bạn mới thấy họ đúng. Nếu vẫn thấy họ sai, bạn có thể trao đổi lại vào lúc khác, bình tĩnh hơn.
Cái nóng mặt là bình thường. Nó chỉ là cảm giác, không cần phải nói ra thành lời.
Cảm ơn và cho người ta thấy bạn đã sửa
Bước này hay bị bỏ qua nhưng lại quyết định lần sau người ta có góp ý cho bạn nữa không. Nói một câu cảm ơn cụ thể, ví dụ cảm ơn anh, em không để ý chỗ góc mộng.
Rồi sau khi sửa, quay lại cho người đó xem. Hôm trước anh chỉ chỗ này, em làm lại rồi, anh xem được chưa. Với người góp ý, không gì vui hơn thấy lời mình nói có tác dụng. Họ sẽ sẵn lòng chỉ bạn thêm nhiều lần nữa.
Theo thời gian, bạn sẽ có vài người mà bạn tin tưởng và họ tin tưởng bạn đủ để nói thẳng. Đó là một trong những tài sản lớn nhất của người học nghề.
Việc nhỏ cho tuần này: chọn một sản phẩm gần đây, mang tới một người giỏi hơn, và hỏi đúng câu: nếu là anh hoặc chị, anh chị sẽ sửa chỗ nào đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Bị chê trước mặt nhiều người thì nên làm gì?
Giữ bình tĩnh, nói một câu ghi nhận ngắn, rồi xin nói chuyện riêng sau nếu cần. Phản bác trước đám đông thường làm cả hai bên mất mặt và không ai học được gì.
Làm sao biết một lời chê có cơ sở hay không?
Hỏi lại người đó chỗ cụ thể và cách sửa. Lời chê có cơ sở thường đi kèm được lý do và cách làm khác, còn lời chê không cơ sở thường chỉ dừng ở cảm giác chung chung.
Khách chê sản phẩm thì có phải lúc nào cũng đúng?
Không phải lúc nào cũng đúng về kỹ thuật, nhưng luôn đúng về cảm nhận của họ. Hãy tìm hiểu vì sao khách không hài lòng, vì nhiều khi vấn đề nằm ở chỗ mình chưa nói rõ từ đầu.
Người thầy hay chê gay gắt thì có nên tiếp tục theo không?
Gay gắt chưa chắc là xấu nếu lời chê đúng và giúp bạn tiến bộ. Nhưng nếu chỉ có xúc phạm mà không có cách sửa, bạn nên cân nhắc tìm người khác để học.
Tự ái nhiều có phải do mình yếu tay nghề không?
Không hẳn, người giỏi cũng tự ái. Cảm giác đó đến từ việc mình gắn sản phẩm với giá trị bản thân. Tách hai thứ ra, sản phẩm có lỗi không có nghĩa mình kém cỏi, sẽ dễ nghe hơn nhiều.
