Gia đình phản đối chuyện chuyển nghề thường vì lo, không phải vì không tin bạn. Một cuộc nói chuyện tốt bắt đầu bằng lắng nghe nỗi lo đó trước, rồi đưa ra một kế hoạch cụ thể có con số và mốc thời gian, đề xuất thử từng bước, và cho gia đình một vai thật sự trong quyết định.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Khép lại chuyên mục chuyển nghề giữa đời là câu chuyện mà nhiều người kể với mình là khó nhất: không phải học nghề mới, mà là thuyết phục người nhà. Vợ lo, chồng lo, bố mẹ lo, có khi con cái cũng lo.
Gia đình thật ra đang lo gì?
Nỗi lo phổ biến nhất là tiền. Nhà đang có thu nhập ổn định, giờ có thể bấp bênh. Con cái đang đi học, nợ nhà đang trả, cha mẹ già cần chăm. Người ở nhà nhìn thấy những con số đó mỗi ngày.
Nỗi lo thứ hai là thể diện. Ở nhiều gia đình Việt, nghề nghiệp gắn với danh tiếng. Từ nhân viên văn phòng chuyển sang làm thợ, bố mẹ có thể lo người ta bàn ra tán vào.
Nỗi lo thứ ba là bạn sẽ thất bại và khổ. Người thương bạn không muốn thấy bạn vất vả, chán nản, hối hận.
Mỗi nỗi lo cần một câu trả lời khác. Nói chuyện tiền với người lo thể diện, hay nói chuyện ước mơ với người lo tiền, sẽ không đi tới đâu.
Cũng có khi nỗi lo không nói thành lời. Một người vợ im lặng có thể đang sợ rằng cả gánh nhà sẽ đổ lên vai mình. Một người cha cau mày có thể đang nhớ lại một lần chính ông đổi nghề mà thất bại. Để ý những điều không nói giúp bạn hiểu thật sự điều gì đang chắn đường.
Lắng nghe trước khi trình bày
Phản xạ tự nhiên khi bị phản đối là giải thích, thuyết phục ngay. Nhưng khi người kia chưa thấy nỗi lo của họ được nghe, họ sẽ không nghe bạn.
Hãy bắt đầu bằng hỏi: điều gì làm anh, em, bố, mẹ lo nhất. Rồi nghe hết, không ngắt lời, không phản bác. Nhắc lại những gì họ nói để chắc mình hiểu đúng.
Có khi trong lúc nghe, bạn phát hiện ra những điều mình chưa nghĩ tới. Một người vợ chỉ ra rằng năm tới con vào cấp ba, chi phí sẽ tăng. Một người mẹ nhắc rằng nghề mới bạn chọn ảnh hưởng tới sức khoẻ.
Những điều đó không phải là rào cản, mà là thông tin để kế hoạch của bạn tốt hơn.
Đưa ra kế hoạch cụ thể
Sau khi nghe, hãy trình bày kế hoạch, càng cụ thể càng tốt. Không phải anh muốn làm nghề mộc, mà là anh sẽ học buổi tối trong một khoảng thời gian, phụ xưởng cuối tuần, vẫn giữ việc cũ cho tới khi đạt được những mốc này.
Nói về tiền bằng con số: chi tiêu bắt buộc của nhà là bao nhiêu, khoản đệm đã có bao nhiêu, đủ cho bao lâu, như mình đã nói ở tập tài chính. Người lo tiền sẽ yên tâm hơn nhiều khi thấy bạn đã tính.
Nói về rủi ro và phương án dự phòng: nếu sau một thời gian không thành, anh sẽ làm gì. Một kế hoạch có đường lui cho thấy bạn không liều.
Có thể viết kế hoạch ra giấy, để cả nhà cùng xem và góp ý.
Đề xuất thử từng bước
Thay vì xin phép một quyết định lớn, hãy xin phép một bước nhỏ. Cho anh thử học một khoá buổi tối trong vài tháng. Cho em phụ việc ở xưởng cuối tuần trong một thời gian.
Bước nhỏ dễ được đồng ý hơn nhiều, và kết quả của nó là bằng chứng cho bước tiếp theo. Khi gia đình thấy bạn nghiêm túc, tiến bộ, và việc cũ không bị ảnh hưởng, họ dần tin tưởng hơn.
Mời gia đình tham gia: đưa họ đi xem xưởng, gặp người thầy, xem sản phẩm đầu tiên bạn làm. Những thứ thấy tận mắt thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Và giữ đúng những gì đã hứa. Nếu đã hứa vẫn giữ việc cũ trong thời gian thử, đừng bỏ ngang giữa chừng.
Khi gia đình vẫn không đồng ý
Có những lúc dù đã nói chuyện kỹ, gia đình vẫn không đồng ý. Đó là lúc bạn phải cân nhắc giữa mong muốn của mình và hoà khí, trách nhiệm với gia đình.
Có thể lùi lại một thời gian, chuẩn bị thêm, và nói chuyện lại sau. Có thể tìm một phương án dung hoà, như làm nghề mới song song lâu hơn. Có thể nhờ một người mà gia đình tin tưởng, như một người lớn trong họ, một người làm nghề có uy tín, nói chuyện giúp.
Quyết định cuối cùng về nghề nghiệp là của bạn, nhưng một quyết định mà cả nhà ủng hộ sẽ có cơ hội thành công cao hơn rất nhiều so với một quyết định làm gia đình rạn nứt.
Việc nhỏ cho tuần này: hỏi người thân quan trọng nhất của bạn đúng một câu, điều gì làm họ lo nhất về chuyện bạn chuyển nghề, và chỉ lắng nghe, chưa trả lời vội.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chuyển nghề khi vợ hoặc chồng không đồng ý?
Nên cố gắng nói chuyện và tìm sự đồng thuận trước. Chuyển nghề ảnh hưởng tới cả nhà, và sự ủng hộ của người bạn đời là một trong những yếu tố quan trọng nhất để vượt qua giai đoạn khó.
Bố mẹ lo mất thể diện vì nghề mới thì nói sao?
Kể cho bố mẹ về giá trị thật của nghề, đưa họ xem những người làm nghề giỏi được tôn trọng thế nào. Theo thời gian, khi thấy bạn làm tốt và vui, nỗi lo thể diện thường giảm đi.
Con cái có nên được biết về kế hoạch chuyển nghề?
Tuỳ tuổi của con. Với con lớn, chia sẻ giúp con hiểu vì sao gia đình có thể tiết kiệm hơn trong một thời gian, và cũng là bài học về sự can đảm và trách nhiệm.
Làm sao để gia đình tin mình nghiêm túc?
Hành động nhất quán: học đều, giữ việc cũ như đã hứa, ghi chép tiến bộ, cho gia đình thấy kết quả. Sự nghiêm túc được chứng minh qua thời gian hơn qua lời nói.
Nếu chuyển nghề thất bại thì nói với gia đình thế nào?
Nói thật, nói sớm, kèm kế hoạch tiếp theo. Nếu đã có phương án dự phòng từ đầu, cuộc nói chuyện sẽ nhẹ nhàng hơn. Gia đình thường thông cảm với người đã thử nghiêm túc.
