Bốn mươi tuổi chuyển nghề không muộn, nếu bạn chọn một nghề mà kinh nghiệm sống và kỹ năng cũ còn dùng được, chuẩn bị tài chính cho vài năm thu nhập có thể thấp hơn, và chịu làm người mới một lần nữa. Cái khó thật không nằm ở tuổi tác, mà nằm ở sĩ diện và ở trách nhiệm với gia đình.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Mở chuyên mục chuyển nghề giữa đời, mình muốn nói với những ai đang ngồi trong một công việc đã hai chục năm, và một buổi sáng tự hỏi: mình còn kịp làm một nghề khác không.
Vì sao người ta muốn chuyển nghề ở tuổi này?
Có người chuyển vì nghề cũ không còn nữa: nhà máy đóng cửa, máy móc thay người, ngành thu hẹp. Họ không chọn, họ bị đẩy.
Có người chuyển vì sức khoẻ: nghề cũ quá nặng, quá độc hại, cơ thể ở tuổi này không chịu nổi nữa. Một người thợ hồ đau lưng, một người lái xe đường dài mỏi mắt.
Có người chuyển vì đã chán, đã thấy hết những gì nghề cũ có thể cho, và muốn dành nửa đời còn lại cho thứ mình thật sự quan tâm.
Lý do khác nhau thì cách chuyển cũng khác nhau. Người bị đẩy cần chuyển nhanh, an toàn. Người chán nghề có thể chuyển chậm, thử kỹ. Biết mình thuộc nhóm nào là bước đầu tiên.
Điều thật sự khó không phải là tuổi
Người bốn mươi tuổi học kỹ năng tay chân mới có thể chậm hơn người hai mươi một chút ở những việc cần phản xạ nhanh. Nhưng sự khác biệt đó nhỏ hơn nhiều so với người ta tưởng, và được bù bằng sự kiên nhẫn, kỷ luật, khả năng tự sắp xếp việc học.
Điều khó thật là sĩ diện. Từ một người có kinh nghiệm, được nể, giờ phải làm học trò, có khi học cùng những người trẻ bằng tuổi con mình, bị một người thầy trẻ hơn sửa lỗi. Nhiều người bỏ cuộc vì cảm giác đó chứ không phải vì không học được.
Điều khó thứ hai là trách nhiệm. Ở tuổi này, thường có con đang đi học, cha mẹ già, có khi có nợ. Không thể bỏ hết vài năm không thu nhập để học lại từ đầu như người trẻ.
Hai điều khó này giải quyết được, nhưng cần được nhìn thẳng ngay từ đầu. Một người chuyển nghề mà mình biết đã nói thế này: cái khó nhất của năm đầu không phải là học, mà là mỗi tối về nhà phải tự nhắc mình rằng làm học trò lúc này không có nghĩa là mình kém đi. Khi đã vượt qua được cảm giác đó, mọi thứ còn lại dễ hơn nhiều.
Lợi thế của người trung niên khi vào nghề mới
Bạn có kinh nghiệm sống: biết cách làm việc với người khác, biết giữ chữ tín, biết chịu đựng những ngày khó. Những thứ này người trẻ phải mất nhiều năm mới có.
Bạn có mạng lưới quen biết. Người quen từ nghề cũ, từ hàng xóm, bạn học có thể thành khách đầu tiên, người giới thiệu việc, hay người cho lời khuyên.
Bạn có kỹ năng nền mà mình nói ở tập đầu: đo, ghi, nói, tính. Nhiều kỹ năng này mang sang nghề mới được. Tập sau mình sẽ nói kỹ hơn về việc mang gì từ nghề cũ sang.
Và bạn thường có động lực rõ ràng hơn. Người trẻ học nghề đôi khi vì chưa biết làm gì. Người bốn mươi học nghề vì đã biết mình muốn gì.
Chọn nghề mới cho hợp
Nghề hợp nhất thường là nghề nằm gần nghề cũ, dùng lại được một phần kinh nghiệm. Một người bán hàng lâu năm chuyển sang làm nghề sửa chữa đồ gia dụng có lợi thế ở khâu nói chuyện với khách. Một người kế toán chuyển sang làm nghề dịch vụ thuế cho hộ kinh doanh dùng lại gần như toàn bộ nền tảng.
Nên thận trọng với những nghề đòi hỏi thể lực nặng nếu sức khoẻ đã có vấn đề, hay những nghề cần nhiều năm học bắt buộc trước khi được làm chính thức, trừ khi bạn có điều kiện tài chính để theo.
Cũng nên thận trọng với những lời quảng cáo kiểu học vài tháng là có thu nhập cao. Như mình đã nói, không nghề nào thành thạo trong vài tháng.
Cách tốt nhất là nói chuyện với vài người đang làm nghề đó, tốt nhất là người cũng chuyển nghề muộn, hỏi họ thật về khó khăn và thời gian.
Bắt đầu mà không đánh cược cả gia đình
Nếu có thể, đừng bỏ nghề cũ ngay. Học nghề mới vào buổi tối, cuối tuần, làm thử những việc nhỏ, như mình sẽ nói ở tập thử nghề trước khi nghỉ việc.
Chuẩn bị một khoản tiền đệm cho giai đoạn chuyển tiếp, và nói chuyện với gia đình về kế hoạch, về những tháng có thể khó khăn. Hai tập sau mình sẽ nói riêng chuyện tiền bạc và chuyện gia đình.
Đặt mốc thời gian để đánh giá lại: sau một năm học và thử, mình đã đi được bao xa, có nên tiếp tục không. Có mốc thì không trôi vô định.
Việc nhỏ cho tuần này: viết ra ba nghề bạn đang nghĩ tới, và với mỗi nghề, tìm một người đang làm nghề đó để hẹn một cuộc nói chuyện ngắn.
Câu hỏi thường gặp
Năm mươi tuổi chuyển nghề có còn kịp không?
Vẫn kịp với nhiều nghề, nhất là những nghề dùng lại được kinh nghiệm và không đòi hỏi thể lực quá nặng. Thời gian để thành thạo có thể dài hơn, nên càng cần chọn nghề gần với những gì mình đã có.
Người lớn tuổi học nghề có bị thầy coi thường không?
Có thể có lúc ngại, nhưng nhiều người thầy quý học trò lớn tuổi vì họ nghiêm túc và chín chắn. Thái độ khiêm tốn và chịu khó là cách nhanh nhất để được tôn trọng.
Có nên chuyển hẳn sang ngành hoàn toàn khác?
Có thể, nhưng rủi ro và thời gian cao hơn. Nếu chọn ngành khác hẳn, nên thử lâu hơn trước khi bỏ nghề cũ, và chuẩn bị tài chính kỹ hơn.
Làm sao biết mình hợp với nghề mới?
Thử làm thật trong một thời gian, kể cả làm không công hoặc làm phụ. Nếu sau một thời gian vẫn thấy hứng thú với cả những phần nhàm chán của nghề, đó là dấu hiệu tốt.
Mất việc đột ngột ở tuổi trung niên nên làm gì trước?
Ổn định tài chính trước, tìm một việc tạm để có thu nhập, rồi mới tính chuyện chuyển nghề có kế hoạch. Quyết định lớn khi đang hoảng thường không tốt.
