Cách an toàn nhất để chuyển nghề là thử nghề mới trong khi vẫn giữ việc cũ: học vào buổi tối, phụ việc vào cuối tuần, nhận vài việc nhỏ, rồi đặt một mốc rõ ràng để quyết định. Thử như vậy cho bạn biết thật mình có hợp với nghề hay không, trước khi phải trả một cái giá quá đắt.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Có những câu chuyện chuyển nghề rất đẹp, kiểu một buổi sáng nghỉ việc văn phòng rồi mở một xưởng gốm. Nhưng phía sau mỗi câu chuyện đẹp là nhiều câu chuyện không ai kể, của những người nghỉ việc rồi mới biết mình không hợp. Tập này dành cho cách chuyển chậm mà chắc.
Vì sao nên thử trước?
Nghề nhìn từ bên ngoài và nghề làm từ bên trong khác nhau rất xa. Từ bên ngoài, bạn thấy người thợ gốm ngồi nặn những chiếc bình đẹp. Từ bên trong, có những ngày lò nung hỏng cả mẻ, có những tháng không bán được hàng, có bụi đất, có đau lưng.
Thử nghề cho bạn thấy cả hai mặt đó. Nếu sau khi thấy mặt khó mà vẫn thích, đó là dấu hiệu tốt. Nếu thấy rồi mà hết hứng, bạn mừng vì đã chưa nghỉ việc.
Thử nghề cũng giúp bạn học được nhiều trước khi chuyển hẳn, nên khi chuyển, bạn không còn là người mới hoàn toàn. Giai đoạn thu nhập thấp vì thế cũng ngắn lại.
Và nó cho bạn thời gian để gây dựng những mối quan hệ đầu tiên trong nghề mới: người thầy, khách hàng, đồng nghiệp. Khi bạn chuyển hẳn, những người đó đã biết bạn, đã thấy bạn làm, và việc đầu tiên thường đến từ chính họ chứ không phải từ quảng cáo.
Những cách thử nghề
Cách thứ nhất là học. Một khoá học buổi tối hoặc cuối tuần cho bạn nền tảng và cho bạn gặp những người trong nghề. Chọn khoá có thực hành, như mình đã nói ở chuyên mục chứng chỉ.
Cách thứ hai là phụ việc. Xin phụ một người thợ, một xưởng vào những ngày nghỉ. Có thể không được trả công, nhưng bạn được thấy nghề thật, làm thật. Nhiều người thầy sẵn lòng nhận người phụ cuối tuần nếu bạn nói rõ mục đích.
Cách thứ ba là nhận việc nhỏ. Khi đã có chút tay nghề, nhận làm cho người quen những việc nhỏ, ít rủi ro. Đó là cách thử cả tay nghề lẫn phần kinh doanh: tìm khách, báo giá, thu tiền.
Cách thứ tư là nói chuyện. Hẹn gặp vài người đang làm nghề đó, hỏi họ một ngày làm việc thế nào, khó nhất là gì, thu nhập ra sao ở mức khái quát. Đây là cách thử rẻ nhất và nên làm đầu tiên.
Giữ sức khi vừa làm vừa thử
Vừa giữ việc cũ vừa thử nghề mới là một giai đoạn mệt. Bạn sẽ có ít thời gian nghỉ, ít thời gian cho gia đình. Nếu không cẩn thận, cả việc cũ lẫn việc thử đều đi xuống.
Giữ việc cũ ở mức hoàn thành tốt, không nhất thiết phải xuất sắc trong giai đoạn này. Đừng để việc cũ bị ảnh hưởng tới mức mất việc trước khi sẵn sàng.
Dành cho việc thử một khung thời gian cố định, như mình đã nói ở tập luyện nghề khi bận đi làm. Vài buổi mỗi tuần, đều đặn, tốt hơn những đợt dồn dập rồi kiệt sức.
Và nói rõ với gia đình về giai đoạn này: nó kéo dài bao lâu, vì sao cần, để mọi người hiểu và hỗ trợ.
Đặt mốc để quyết định
Thử mà không có mốc thì dễ trôi vô định, vài năm vẫn ở giữa hai nghề. Hãy đặt cho mình những mốc cụ thể từ đầu.
Mốc về thời gian: sau một khoảng thời gian thử nhất định, mình sẽ ngồi lại đánh giá. Mốc về kỹ năng: khi mình làm được những việc cơ bản một mình. Mốc về thu nhập: khi việc nhận thêm từ nghề mới đạt được một phần đáng kể so với nhu cầu chi tiêu.
Khi tới mốc, đánh giá thật lòng: mình có còn hứng thú không, mình có tiến bộ không, có dấu hiệu sống được bằng nghề này không.
Mốc cũng cho phép bạn dừng lại một cách đàng hoàng nếu nghề mới không hợp, không coi đó là thất bại, mà là một thử nghiệm đã cho câu trả lời.
Viết các mốc ra giấy và đưa cho người thân xem. Khi tới mốc, chính họ sẽ nhắc bạn ngồi lại đánh giá, và họ cũng giúp bạn nhìn khách quan hơn, vì người đang hăng hái thường thấy mọi thứ sáng sủa hơn thực tế.
Dấu hiệu đã tới lúc chuyển hẳn
Khi bạn đã làm được những việc cơ bản của nghề mới một mình, khi đã có vài khách quay lại hoặc giới thiệu người khác, khi bạn vẫn thích nghề sau khi thấy cả mặt khó của nó, đó là những dấu hiệu tốt.
Cộng thêm việc bạn có khoản tiền đệm đủ cho giai đoạn chuyển tiếp và gia đình đã đồng ý, đó là lúc có thể tính chuyện chuyển hẳn.
Khi nghỉ việc cũ, nghỉ đàng hoàng, giữ quan hệ tốt. Người quen ở nghề cũ có thể là khách, là người giới thiệu, hay là chỗ quay về nếu cần.
Việc nhỏ cho tuần này: nếu bạn đang nghĩ tới chuyển nghề, hẹn gặp một người đang làm nghề đó trong tuần này, và hỏi họ có cho bạn phụ việc một buổi không.
Câu hỏi thường gặp
Thử nghề bao lâu thì đủ để quyết định?
Không có thời gian chung, nhưng thường cần đủ lâu để thấy cả những mùa khó, những việc nhàm chán của nghề. Nhiều người thử trong khoảng một năm trước khi quyết định.
Phụ việc không công có bị lợi dụng không?
Có thể nếu không thoả thuận rõ. Nói rõ mục đích, thời gian, những gì bạn muốn học. Nếu chỉ toàn làm việc vặt mà không học được gì, nên tìm chỗ khác.
Công ty cũ có cấm làm thêm nghề khác không?
Tuỳ hợp đồng và quy định nơi làm việc. Đọc kỹ hợp đồng, tránh làm nghề cạnh tranh trực tiếp với công ty và không dùng giờ làm, tài sản của công ty cho việc riêng.
Thử rồi thấy không hợp thì có phí công không?
Không phí. Bạn tránh được một quyết định sai, học được những điều mới về bản thân, và có khi tìm ra một hướng khác phù hợp hơn.
Có nên chuyển hẳn ngay nếu đã rất chắc chắn?
Nếu đã thử kỹ, có tài chính đệm và gia đình đồng ý thì được. Nếu chắc chắn chỉ từ cảm hứng mà chưa thử, nên chậm lại một chút để thử trước.
