Một ngách chuyên môn hẹp đáng theo khi hội đủ ba thứ: có người thật sự cần và chịu trả công, ít người làm tốt, và bạn đủ hứng thú để đào sâu nó nhiều năm liền. Thiếu một trong ba, ngách hẹp rất dễ thành ngõ cụt.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Nhiều người sau vài năm làm nghề bắt đầu thấy mình nên chọn một mảng nhỏ để làm thật giỏi: một cô thợ may chỉ may áo dài, một anh thợ điện chỉ làm nhà thông minh, một người kế toán chỉ làm cho hộ kinh doanh. Tập này mình nói cách nhận ra ngách nào đáng, và cách thử mà không đánh cược cả nồi cơm.
Vì sao người giỏi nghề hay đi vào ngách hẹp?
Khi bạn đã làm một nghề đủ lâu, bạn bắt đầu thấy nghề đó thật ra là nhiều nghề con. May mặc có may đo, may sửa, may đồ cưới, may đồ diễn. Mỗi mảng có khách riêng, kỹ thuật riêng, cái khó riêng.
Chọn một mảng giúp bạn gặp đi gặp lại cùng loại vấn đề, và vì thế giỏi lên rất nhanh ở đúng chỗ đó. Cô thợ chỉ may áo dài sau vài năm biết cách đo vai, đo eo, xử lý từng loại lụa mà thợ may tổng hợp ít khi có dịp học.
Ngách hẹp cũng giúp người khác nhớ bạn. Khi ai đó cần may một chiếc áo dài cưới thật vừa, họ không đi tìm thợ may, họ đi tìm người may áo dài giỏi nhất mà bạn bè giới thiệu.
Nhưng ngách hẹp có cái bẫy của nó, và phần còn lại của tập này là để tránh cái bẫy đó.
Dấu hiệu thứ nhất: có người cần và chịu trả
Nghe thì hiển nhiên, nhưng đây là chỗ nhiều người vấp nhất. Mình thấy một mảng hay, mình mê nó, rồi mặc định rằng người khác cũng cần. Thực tế có những ngách rất đẹp nhưng cả tỉnh chỉ có vài người cần, mỗi người cần một lần trong đời.
Cách kiểm tra đơn giản nhất là đếm xem trong nghề hiện tại, bao nhiêu lần một tháng có người hỏi đúng loại việc đó. Nếu bạn là thợ điện và tháng nào cũng có vài khách hỏi về hệ thống tự động bật tắt đèn, đó là tín hiệu tốt. Nếu cả năm mới có một người hỏi, ngách đó chưa đủ nuôi bạn.
Dấu hiệu thứ hai trong dấu hiệu này là khách có chịu trả hơn cho người chuyên không. Có những việc khách chỉ cần rẻ và nhanh, ai làm cũng được. Những việc đó không hợp làm ngách.
Ngách đáng theo thường là việc mà làm sai thì khách mất nhiều, nên họ sẵn lòng tìm người chuyên.
Dấu hiệu thứ hai: ít người làm tốt
Ngách đông người làm tốt thì bạn phải cạnh tranh rất gắt, và ưu thế của việc chuyên sâu mỏng đi. Ngách đáng theo thường là chỗ có nhiều người làm nhưng ít người làm tới nơi tới chốn.
Bạn nhận ra điều này qua lời phàn nàn của khách. Khi khách kể đã gọi ba người mà không ai sửa dứt điểm, khi bạn hay phải làm lại việc của người khác trong một mảng nào đó, đó là chỗ đang thiếu người giỏi.
Một dấu hiệu nữa là mảng đó khó học một cách bài bản. Không có nhiều khoá học, kiến thức nằm rải rác trong đầu vài người lớn tuổi. Mảng như vậy khó vào nhưng vào rồi thì ít người theo kịp.
Đừng nhầm ít người làm tốt với không ai làm. Không ai làm có khi là vì không ai cần.
Dấu hiệu thứ ba: bạn chịu được nó nhiều năm
Ngách hẹp nghĩa là bạn sẽ làm đi làm lại một loại việc trong nhiều năm. Nếu bạn chỉ thích nó vì thấy mới lạ, cái thích đó thường hết sau vài tháng.
Cách thử là tự hỏi: phần nhàm chán nhất của mảng này là gì, và mình có chịu được phần đó không. Ngách may áo dài có phần thú vị là chọn vải, dựng dáng. Nhưng nó cũng có phần đo đi đo lại, sửa từng mũi chỉ, chiều khách khó tính trước ngày cưới. Người theo được lâu là người chịu được cả phần thứ hai.
Một câu hỏi nữa: bạn có tò mò muốn biết thêm về mảng đó ngoài giờ làm không. Người thật sự hợp một ngách thường tự đi tìm đọc, tự đi xem, tự thử mà không ai bắt.
Nếu cả ba dấu hiệu đều có, bạn có thể bắt đầu thử.
Thử một ngách mà chưa bỏ việc chính
Đừng đóng cửa tiệm may tổng hợp để mở tiệm chỉ may áo dài ngay ngày mai. Cách an toàn là để ngách mới lớn dần bên trong việc cũ.
Bạn bắt đầu bằng cách nhận nhiều hơn loại việc đó, học kỹ hơn về nó, và bắt đầu giới thiệu mình gắn với nó. Chụp ảnh những việc làm trong ngách, kể với khách cũ rằng giờ mình làm thêm mảng này. Theo dõi trong vài tháng xem phần thu nhập từ ngách tăng thế nào.
Khi ngách đã chiếm một phần đáng kể và đều đặn, đó là lúc cân nhắc dồn sức nhiều hơn. Nếu sau một thời gian dài mà nó vẫn chỉ là phần lẻ, bạn mất rất ít, vì việc chính vẫn còn nguyên.
Việc nhỏ cho tuần này: ghi lại mọi lần có khách hỏi về mảng bạn đang để ý. Sau một tháng, con số đó sẽ nói thật hơn mọi cảm hứng.
Câu hỏi thường gặp
Ngách quá hẹp có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là không đủ việc để sống, hoặc một thay đổi nhỏ của thị trường làm ngách biến mất. Giữ một phần việc tổng hợp bên cạnh là cách giảm rủi ro đó.
Ở tỉnh nhỏ có nên chọn ngách hẹp không?
Có thể, nhưng ngách cần rộng hơn so với ở thành phố lớn vì số khách ít hơn. Nhiều người ở tỉnh chọn ngách theo vùng, ví dụ làm giỏi nhất một loại việc cho cả mấy huyện quanh đó.
Làm sao để khách biết mình chuyên một mảng?
Hãy để mọi thứ bạn giới thiệu về mình nói cùng một điều: ảnh việc đã làm, lời giới thiệu ngắn, cách bạn trả lời khách. Khách cũ giới thiệu khách mới vẫn là đường mạnh nhất cho ngách hẹp.
Chọn ngách sai thì có quay lại được không?
Được, nhất là khi bạn đã thử ngách bên trong việc cũ thay vì bỏ hẳn. Những gì học được trong ngách vẫn giúp ích cho nghề chung, không mất đi.
Có nên chọn ngách theo xu hướng đang nổi?
Xu hướng có thể là tín hiệu có người cần, nhưng chỉ nên theo khi bạn thấy mình chịu được nó lâu dài. Ngách theo trào lưu dễ đông người vào cùng lúc và cũng dễ tắt nhanh.
