Muốn chuẩn bị tốt cho kỳ thi đánh giá kỹ năng nghề, bạn cần biết rõ đề thi chấm những gì, luyện đúng các bài thực hành trong giới hạn thời gian, ôn lại phần an toàn và lý thuyết, và tập làm trong điều kiện càng giống phòng thi càng tốt.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Nhiều thợ giỏi ngoài đời lại trượt kỳ thi tay nghề, và nhiều người trẻ ít kinh nghiệm lại đỗ cao. Không phải vì kỳ thi sai, mà vì thi là một việc khác với làm việc hằng ngày, và nó cần được chuẩn bị theo cách riêng.
Vì sao thợ giỏi vẫn có thể trượt?
Làm việc thật, bạn được linh hoạt: thấy vật liệu không ổn thì đổi, thấy mệt thì nghỉ, thấy cách khác nhanh hơn thì làm theo cách khác. Phòng thi thì không. Bạn có một đề cố định, một thời gian cố định, và người chấm theo một danh sách tiêu chí.
Thợ lâu năm hay có những thói quen làm tắt mà ngoài đời không sao, như bỏ qua một bước kiểm tra vì biết chắc không có lỗi, hay đặt dụng cụ bừa bãi vì quen tay. Trong phòng thi, những thứ đó có thể bị trừ điểm.
Một lý do nữa là phần lý thuyết và an toàn. Người làm thật biết làm nhưng có khi không nói được tên gọi, quy tắc, lý do theo cách đề thi hỏi.
Hiểu được điều này, bạn sẽ không coi thường kỳ thi dù tay nghề đã vững.
Tìm hiểu đề thi chấm những gì
Bước đầu tiên là tìm hiểu cấu trúc kỳ thi: có bao nhiêu phần, phần thực hành làm gì, phần lý thuyết hỏi những mảng nào, thời gian mỗi phần bao lâu. Thông tin này thường có ở nơi tổ chức thi, hoặc qua người đã thi trước.
Quan trọng hơn là tiêu chí chấm. Người chấm thường không chỉ nhìn sản phẩm cuối cùng mà còn nhìn quá trình: bạn có chuẩn bị dụng cụ đúng không, có tuân thủ an toàn không, có làm đúng trình tự không, có dọn dẹp chỗ làm sau khi xong không.
Nếu có thể, hãy hỏi xem có bài mẫu, đề mẫu hay danh sách tiêu chí công khai không. Nhiều kỳ thi nghề công bố trước những thứ này để người thi chuẩn bị.
Biết rõ tiêu chí thì bạn luyện đúng chỗ, không phí sức vào những thứ không được chấm.
Luyện thực hành có bấm giờ
Đây là phần nhiều người bỏ qua. Bạn làm được bài thi, nhưng làm trong bao lâu. Nếu đề cho một khoảng thời gian, hãy luyện làm đúng bài đó với đồng hồ bấm giờ, nhiều lần.
Lần đầu, cứ làm theo tốc độ tự nhiên và ghi lại thời gian. Nếu vượt quá, xem bước nào ngốn nhiều thời gian nhất và tìm cách làm gọn hơn mà không bỏ bước. Nếu dư thời gian, dùng phần dư để kiểm tra kỹ hơn.
Luyện cả những tình huống trục trặc: dụng cụ không như ý, vật liệu có lỗi nhỏ. Trong phòng thi, những chuyện đó có thể xảy ra, và người đã luyện sẽ không hoảng.
Một mẹo hữu ích là tập làm với bộ dụng cụ giống bộ sẽ được dùng trong phòng thi, nếu biết trước. Tay quen dụng cụ của mình mà đổi sang dụng cụ lạ dễ bị chậm.
Ôn lại an toàn và lý thuyết
Phần an toàn thường bị chấm rất nặng, có kỳ thi chỉ cần một lỗi an toàn nghiêm trọng là không đạt dù sản phẩm đẹp. Hãy ôn lại kỹ các quy tắc an toàn của nghề, và tập làm đúng những thao tác an toàn một cách tự nhiên, không phải nhớ.
Ví dụ trong nghề điện, kiểm tra mất điện trước khi chạm vào dây phải thành phản xạ. Trong nghề cơ khí, đeo kính bảo hộ trước khi bật máy mài phải thành thói quen. Người chấm để ý những thứ này từ giây đầu tiên.
Với lý thuyết, ôn theo các mảng đề thi hỏi, và tập giải thích bằng lời. Bạn có thể nhờ ai đó hỏi bạn, rồi tự trả lời to thành tiếng. Biết làm mà không giải thích được thì phần lý thuyết dễ mất điểm.
Người làm lâu năm nên đặc biệt ôn lại những quy tắc có thể đã thay đổi so với thời mình học.
Giữ bình tĩnh trong phòng thi
Ngày thi, đến sớm, mang đủ giấy tờ và đồ cá nhân được phép. Ngủ đủ đêm trước, ăn nhẹ trước khi thi. Nghe có vẻ hiển nhiên nhưng nhiều người mất điểm vì đến muộn, quên giấy tờ, hoặc mệt.
Khi nhận đề, đọc hết một lượt trước khi bắt tay vào làm. Đánh dấu những yêu cầu đặc biệt. Lập trong đầu thứ tự các bước. Vài phút đọc đề có thể cứu bạn khỏi làm sai cả bài.
Nếu mắc một lỗi giữa chừng, đừng hoảng. Dừng lại, nghĩ cách sửa an toàn nhất, rồi tiếp tục. Người chấm thường đánh giá cao cách bạn xử lý lỗi hơn là bạn không bao giờ mắc lỗi.
Việc nhỏ cho tuần này: nếu bạn sắp thi, tìm danh sách tiêu chí chấm, in ra, và làm thử bài thực hành một lần có bấm giờ, rồi tự chấm theo danh sách đó.
Câu hỏi thường gặp
Thi trượt kỳ thi tay nghề có được thi lại không?
Hầu hết các kỳ thi cho phép thi lại, nhưng thời gian và điều kiện thi lại tuỳ từng nơi tổ chức. Hỏi rõ trước khi thi để có kế hoạch nếu chưa đạt.
Có nên học lớp luyện thi tay nghề không?
Có thể hữu ích nếu lớp đó cho bạn thực hành đúng bài thi và có người chấm thử theo tiêu chí thật. Nếu bạn tự luyện được với danh sách tiêu chí, lớp luyện thi không bắt buộc.
Thi thực hành có được mang dụng cụ riêng không?
Tuỳ quy định của từng kỳ thi. Có kỳ thi cấp sẵn dụng cụ, có kỳ cho mang dụng cụ cá nhân. Hỏi trước để chuẩn bị và luyện với đúng loại dụng cụ.
Phần lý thuyết thi nghề thường hỏi gì?
Thường hỏi về an toàn, vật liệu, dụng cụ, quy trình và các tiêu chuẩn cơ bản của nghề. Đề mẫu và giáo trình của nơi tổ chức thi là nguồn ôn tốt nhất.
Run tay khi có người đứng nhìn thì làm sao?
Tập làm trước mặt người khác vài lần trước kỳ thi, nhờ đồng nghiệp đứng xem và chấm. Quen với cảm giác bị quan sát giúp bạn bình tĩnh hơn nhiều trong phòng thi.
