Tính công khi tự làm phải tính đủ những giờ bạn không trực tiếp cầm dụng cụ: đi lại, khảo sát, báo giá, mua vật tư, quay lại bảo hành, cộng thêm hao mòn dụng cụ và những ngày không có việc. Nhiều thợ mới ra riêng làm quần quật mà vẫn lỗ, chỉ vì họ tính giá theo giờ đứng làm.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Mình sẽ không nói giá công của nghề nào là bao nhiêu, vì nó khác nhau theo vùng, theo nghề, theo thời điểm, và mình không muốn bạn dựa vào một con số nghe ở đâu đó. Tập này mình nói cách tính, để bạn tự ra con số đúng cho mình.
Những khoản hay bị quên
Khoản đầu tiên là thời gian đi lại. Một việc làm ba tiếng nhưng đi về mất một tiếng rưỡi thì thật ra là bốn tiếng rưỡi. Ở thành phố kẹt xe, có khi đi lại còn nhiều hơn làm.
Khoản thứ hai là thời gian trước và sau việc: đi xem hiện trạng, báo giá, đi mua vật tư, dọn dẹp, nhắn tin trả lời khách. Nhiều khi một việc nhỏ ngốn thêm cả buổi cho những thứ này.
Khoản thứ ba là hao mòn và thay thế dụng cụ, xăng xe, điện thoại, đồ bảo hộ. Những thứ này không thuộc về việc nào riêng nhưng phải được chia vào mọi việc.
Khoản thứ tư là những ngày không có việc, ngày mưa, ngày ốm, ngày nghỉ Tết, và những lần quay lại bảo hành không tính tiền. Người làm thuê có lương những ngày đó, người tự làm thì không.
Cộng dồn chi phí bằng một ví dụ giả định
Mình đưa một ví dụ giả định để bạn thấy cách cộng, không phải con số thật. Giả sử bạn muốn mỗi tháng có một khoản thu nhập để sống ngang mức khi đi làm thuê. Cộng thêm chi phí xe cộ, dụng cụ, điện thoại mỗi tháng. Đó là tổng số tiền bạn cần kiếm mỗi tháng.
Giờ ước lượng số giờ thật sự làm ra tiền trong tháng. Giả sử bạn làm sáu ngày một tuần, nhưng trừ đi lại, báo giá, ngày mưa, ngày không có khách, thì có lẽ chỉ còn khoảng một nửa tới hai phần ba thời gian là đứng làm có tính tiền.
Lấy tổng số tiền cần kiếm chia cho số giờ làm ra tiền, bạn có mức giá công tối thiểu mỗi giờ. Con số này thường cao hơn nhiều so với lương giờ khi làm thuê, và đó là điều bình thường, vì bạn đang gánh cả phần mà chủ xưởng từng gánh.
Nếu mức giá đó cao hơn mức khách trong vùng chấp nhận, bạn biết ngay mình cần tăng hiệu quả, chọn việc khác, hoặc giảm chi phí, trước khi lỗ.
Tính theo giờ hay theo việc?
Tính theo giờ hợp với những việc khó ước lượng trước, như sửa chữa mà phải mở ra mới biết bệnh. Khách trả đúng thời gian bạn bỏ ra, bạn không bị thiệt khi việc kéo dài. Nhưng khách hay lo bị kéo giờ, nên cần minh bạch.
Tính theo việc, tức trọn gói, hợp với những việc quen, ước lượng được. Khách thích vì biết trước tổng tiền. Bạn có lợi khi làm nhanh hơn dự kiến, nhưng chịu rủi ro khi gặp chuyện bất ngờ.
Nhiều thợ kết hợp: trọn gói cho phần đã rõ, theo giờ hoặc báo thêm cho phần phát sinh, có nói trước với khách. Cách này công bằng cho cả hai bên.
Dù tính kiểu nào, phía sau vẫn là con số giá công tối thiểu mỗi giờ mà bạn đã tính. Trọn gói thì nhân với số giờ dự kiến, cộng một khoản cho rủi ro.
Vì sao giá rẻ không phải là lợi thế bền
Thợ mới ra riêng hay hạ giá để có khách. Lúc đầu có thể cần thiết. Nhưng nếu giá thấp hơn mức tối thiểu đã tính, bạn đang trả tiền để được đi làm.
Giá quá rẻ còn kéo theo những hệ quả xấu. Bạn phải nhận nhiều việc hơn để đủ sống, làm vội hơn, dễ làm tắt. Bạn thu hút những khách chỉ quan tâm giá, những khách dễ bỏ đi khi có người rẻ hơn.
Lợi thế bền là tay nghề, sự đúng hẹn, bảo hành tử tế, cách nói chuyện rõ ràng. Những thứ đó giúp bạn giữ giá công ở mức xứng đáng và có khách quay lại.
Nếu thật cần hạ giá để vào nghề, hạ có kế hoạch: giá ưu đãi cho vài khách đầu, nói rõ là ưu đãi, rồi về giá chuẩn.
Nói chuyện giá với khách
Khi khách chê đắt, đừng vội giảm. Hỏi lại họ đang so với ai, với phương án nào. Nhiều khi họ so với một báo giá không bao gồm những thứ bạn có, như vật tư tốt hơn, bảo hành, dọn dẹp.
Giải thích bằng những gì khách thấy được: giá này gồm những gì, mình kiểm tra những gì, bảo hành bao lâu. Nếu vẫn quá tầm của khách, đưa phương án làm ít hạng mục hơn thay vì giảm giá công cho cùng khối lượng.
Ghi rõ báo giá, nhất là với việc lớn. Một tin nhắn liệt kê hạng mục và tiền là đủ cho việc nhỏ.
Việc nhỏ cho tuần này: ngồi cộng thử chi phí một tháng và đếm số giờ thật sự làm ra tiền trong tháng vừa rồi, rồi chia ra. Con số đó có thể làm bạn giật mình, nhưng nó là con số thật.
Câu hỏi thường gặp
Thợ mới ra riêng nên lấy giá thế nào?
Tính mức giá tối thiểu để không lỗ trước, rồi tham khảo mức chung trong vùng cho cùng chất lượng việc. Nếu cần ưu đãi để có khách đầu, nói rõ là giá ưu đãi và có thời hạn.
Có nên tính tiền xem hiện trạng và báo giá?
Với những việc phải đi xa hoặc mất nhiều thời gian khảo sát, nhiều thợ có phí khảo sát và trừ vào tiền công nếu khách đồng ý làm. Nói rõ từ khi khách gọi để tránh hiểu lầm.
Khách trả giá thì có nên giảm?
Chỉ giảm khi bạn vẫn trên mức tối thiểu và có lý do hợp lý, như việc gần chỗ khác bạn đang làm. Thay vì giảm giá, có thể đề xuất bớt hạng mục.
Tăng giá với khách quen thế nào?
Báo trước, giải thích lý do như vật tư, chi phí tăng, và tăng vừa phải. Khách quen thường hiểu nếu bạn vẫn giữ chất lượng và báo trước thay vì bất ngờ.
Làm sao biết mình đang lỗ?
Ghi lại thu chi thật mỗi tháng và so với số giờ đã làm. Nếu cuối tháng sau khi trừ chi phí mà phần còn lại thấp hơn mức bạn cần để sống, bạn đang lỗ dù vẫn thấy có tiền ra vào.
