Người làm nghề thường được bước vào những chỗ riêng tư nhất: nhà của khách, sổ sách của chủ, câu chuyện mà người ta không kể với ai. Giữ bí mật nghĩa là không kể lại, không chụp lại, không dùng những gì mình biết được qua công việc vào việc khác, kể cả khi đã thôi làm từ lâu.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Khi người ta trao chìa khoá nhà hay mở sổ sách cho mình xem, họ không chỉ thuê tay nghề. Họ đang tin mình. Tập này mình nói về cách giữ lòng tin đó, ở những chỗ mà người làm nghề hay lơ đãng nhất.
Người làm nghề biết nhiều hơn mình nghĩ
Một người thợ sửa nhà biết khách sống mấy người, đồ quý cất ở đâu, giờ nào nhà vắng. Một kỹ thuật viên sửa máy tính có thể thấy ảnh riêng, tin nhắn, tài liệu. Một người kế toán biết thu nhập thật của chủ, biết công ty đang nợ ai.
Người dọn dẹp, người chăm sóc người già, người giao hàng, ai cũng thấy được một phần đời sống của người khác mà người ngoài không thấy.
Phần lớn người làm nghề không có ý xấu. Nhưng thông tin bị lộ thường không phải vì cố ý, mà vì vô tình: một câu kể chuyện ở quán nước, một tấm ảnh đăng lên mạng, một tờ giấy để quên.
Bước đầu tiên để giữ bí mật là nhận ra mình đang giữ những gì. Thử tưởng tượng mọi điều bạn biết về một khách được viết ra một tờ giấy rồi rơi vào tay người lạ. Những dòng nào khiến khách mất ăn mất ngủ, đó là những dòng bạn đang có nghĩa vụ giữ.
Những kiểu lộ thông tin hay gặp
Kiểu thứ nhất là kể chuyện. Làm xong một nhà to, về kể với bạn thợ rằng nhà đó giàu lắm, két sắt để trong phòng ngủ. Nghe như chuyện phiếm, nhưng nó có thể tới tai người không nên nghe.
Kiểu thứ hai là kể chuyện của khách cho khách khác. Để tạo thân mật, có người kể rằng nhà ông A ở đầu ngõ cũng vừa sửa, ông ấy đang bán nhà vì nợ. Khách nghe xong sẽ nghĩ: vậy chuyện nhà mình người này cũng đem kể chỗ khác.
Kiểu thứ ba là ảnh. Chụp công trình để làm hồ sơ là tốt, nhưng trong ảnh có thể lộ số nhà, đồ đạc riêng, giấy tờ trên bàn, mặt người trong nhà.
Kiểu thứ tư là giữ thông tin lâu hơn cần thiết: số điện thoại, mật mã cửa, mật khẩu thiết bị mà khách đưa để làm việc, rồi không xoá đi. Điện thoại của người làm nghề mà rơi mất một lần là cả chục nhà khách bị lộ cùng lúc.
Chụp ảnh và đăng lên mạng
Nhiều người làm nghề hôm nay quảng bá bằng ảnh công trình trên mạng, và đó là cách làm hồ sơ rất tốt. Nhưng hãy xin phép khách trước khi đăng, nhất là ảnh bên trong nhà.
Khi chụp, tránh những thứ có thể nhận ra chủ nhà hay địa chỉ: biển số nhà, mặt người, ảnh gia đình treo tường, giấy tờ, màn hình đang mở. Chụp cận vào phần việc của mình thay vì cả căn phòng.
Không đăng vị trí chính xác. Ghi một căn hộ ở quận này thì được, đừng ghi tên toà nhà, số tầng.
Nếu khách không đồng ý cho đăng, tôn trọng ý họ. Bạn vẫn có thể giữ ảnh riêng làm tư liệu cá nhân, nhưng không chia sẻ.
Bí mật của chủ khi làm thuê
Khi làm thuê, bạn biết những thứ của chủ: giá nhập vật tư, danh sách khách, cách làm riêng của xưởng, tình hình tiền bạc. Đó là bí mật kinh doanh, và giữ nó là một phần của việc làm thuê đàng hoàng.
Đừng kể giá nhập cho khách hay cho xưởng khác. Đừng mang danh sách khách đi khi nghỉ việc. Đừng đem cách làm đặc trưng của xưởng ra dạy người ngoài khi chủ chưa đồng ý.
Điều này không có nghĩa bạn phải giấu những việc sai trái. Nếu chủ làm điều gian dối gây hại cho khách hay vi phạm pháp luật, đó không còn là bí mật kinh doanh cần giữ. Trong trường hợp đó, bạn nên tìm tư vấn từ người có hiểu biết pháp lý.
Ranh giới là: giữ những gì là lợi thế làm ăn chính đáng của chủ, không giữ giùm những gì gây hại cho người khác.
Một thói quen tốt khi làm thuê là hỏi chủ ngay từ đầu những gì được nói với khách, những gì không. Giá vật tư có được báo không, có được giới thiệu khách sang xưởng khác khi xưởng quá tải không. Hỏi trước thì sau này khỏi phải đoán, và khỏi vô tình làm chủ phật lòng.
Giữ bí mật cả khi đã thôi làm
Nghĩa vụ giữ bí mật không hết khi bạn hết hợp đồng. Một người thợ đã làm cho một nhà năm năm trước vẫn không nên kể chuyện nhà đó hôm nay.
Khi kết thúc công việc, xoá những thông tin không còn cần: mật khẩu thiết bị khách đưa, mã cửa, ảnh chụp giấy tờ nếu có. Trả lại chìa khoá, thẻ ra vào đầy đủ.
Khi nghỉ việc ở một xưởng, ra đi với tay nghề của mình, không phải với danh sách khách hay tài liệu của xưởng. Tay nghề là của bạn, danh sách khách là của chủ.
Việc nhỏ cho tuần này: mở điện thoại ra, xem có ảnh hay thông tin nào của khách cũ mà bạn không còn cần giữ, và xoá đi.
Câu hỏi thường gặp
Kể chuyện công việc với gia đình có sao không?
Kể về việc mình làm, cái khó, cái hay thì không sao. Nhưng tránh kể những chi tiết có thể nhận ra khách hoặc lộ chuyện riêng của họ, như địa chỉ, tài sản, chuyện gia đình.
Khách đưa mật khẩu để sửa thiết bị thì nên làm gì sau đó?
Không ghi lại mật khẩu ở chỗ khác, sửa xong thì nhắc khách đổi mật khẩu nếu cần. Không mở những dữ liệu không liên quan tới việc sửa.
Có được dùng ảnh công trình cũ làm quảng cáo?
Được nếu khách đồng ý và ảnh không lộ thông tin riêng tư. Với công trình lâu rồi mà không hỏi được, chỉ nên dùng ảnh cận phần việc của mình, không thấy rõ nhà là của ai.
Nghỉ việc rồi có được liên hệ khách cũ của chủ không?
Nếu khách tự tìm tới bạn thì khác. Còn chủ động lấy danh sách khách của chủ để mời về thường bị coi là thiếu đạo đức nghề và có thể vi phạm thoả thuận làm việc.
Thấy điều bất thường trong nhà khách có nên báo không?
Nếu là điều nguy hiểm như rò gas, dây điện cháy, thì nên báo ngay cho khách. Nếu là chuyện riêng tư không liên quan an toàn, không phải việc của mình để bàn tới.
