Khi chính khách yêu cầu làm ẩu cho rẻ hơn hay nhanh hơn, người làm nghề nên giải thích rõ rủi ro, đưa ra một phương án rẻ hơn mà vẫn an toàn, và từ chối thẳng nếu việc đó có thể gây nguy hiểm. Làm theo ý khách mà để lại mối nguy thì khi có chuyện, tiếng xấu vẫn thuộc về người đã làm.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Tập trước mình nói về cám dỗ làm tắt khi không ai kiểm tra. Tập này khó hơn một chút: khi chính người trả tiền bảo bạn làm tắt. Khách đúng là thượng đế, nhưng thượng đế không phải lúc nào cũng biết mình đang yêu cầu gì.
Vì sao khách lại đòi làm tắt?
Phần lớn khách đòi làm tắt không phải vì họ muốn nhà mình không an toàn. Họ đòi vì không biết. Với họ, dây điện nào cũng là dây điện, ống nước nào cũng là ống nước. Họ thấy báo giá cao và muốn bớt, mà không hiểu bớt ở đâu thì nguy.
Có khách đòi làm tắt vì đang kẹt tiền thật. Họ cần cái nhà có điện để dọn vào, cần cái quán mở cửa đúng ngày. Với họ, làm tạm trước rồi tính sau là lựa chọn hợp lý.
Có khách đòi vì người thợ trước đã làm như vậy và chẳng thấy chuyện gì. Họ nghĩ bạn đang vẽ chuyện để lấy thêm tiền.
Hiểu được lý do giúp bạn nói chuyện đúng cách. Phần lớn trường hợp, khách cần được giải thích chứ không cần bị từ chối.
Phân biệt chỗ nhượng được và chỗ không được
Không phải yêu cầu làm rẻ nào cũng là làm ẩu. Chọn vật tư bình dân thay vì cao cấp, bỏ bớt những phần trang trí, làm đơn giản hơn về hình thức, đó là những nhượng bộ hợp lý. Khách có quyền chọn mức đầu tư của mình.
Chỗ không nhượng được là những chỗ ảnh hưởng tới an toàn và tới việc công trình có làm đúng chức năng không. Với nghề điện, đó là dây đúng tiết diện, có thiết bị bảo vệ, có nối đất khi cần. Với nghề xây, đó là móng, kết cấu chịu lực. Với nghề nước, đó là chống thấm ở chỗ ướt.
Trước khi nói chuyện với khách, bạn nên tự rõ trong đầu ranh giới này. Ghi ra nếu cần: chỗ này bớt được, chỗ này tuyệt đối không.
Khi bạn rõ, bạn nói chuyện chắc chắn hơn, và khách cũng dễ tin hơn.
Đưa phương án thay thế thay vì chỉ nói không
Chỉ nói không thì khách sẽ đi tìm người khác chịu làm. Và người đó có khi làm còn tệ hơn. Cách tốt hơn là đưa ra lựa chọn.
Ví dụ khách muốn bớt tiền điện cho căn nhà mới. Bạn có thể nói: phần đi dây trong tường và tủ điện thì anh chị không nên bớt, vì sau này đục ra sửa rất tốn và nguy hiểm. Nhưng phần đèn, công tắc, ổ cắm thì mình dùng loại bình dân trước, sau này có điều kiện thay loại đẹp hơn rất dễ.
Hoặc khách cần gấp. Bạn có thể đề xuất làm trước những phần thiết yếu, an toàn, đủ dùng, rồi hẹn quay lại làm nốt phần còn lại. Làm ít mà đúng vẫn hơn làm nhiều mà ẩu.
Khi khách thấy bạn đang tìm cách giúp họ chứ không phải ép họ, họ thường đồng ý.
Giải thích rủi ro bằng lời dễ hiểu
Khách không hiểu thuật ngữ, nên đừng nói dây này không đủ tiết diện. Hãy nói dây này nhỏ quá so với máy lạnh, dùng lâu sẽ nóng lên, có thể chảy vỏ và gây chập cháy trong tường.
Đưa ví dụ cụ thể nếu có. Mình từng thấy một nhà làm thế này, hai năm sau phải đục cả bức tường. Ví dụ thật đáng tin hơn lời cảnh báo chung.
Nói về chi phí sửa sau này so với chi phí làm đúng bây giờ. Thường thì làm đúng ngay từ đầu rẻ hơn rất nhiều so với sửa lại, nhất là ở những chỗ đã che kín.
Nhưng đừng doạ. Khách cảm thấy bị doạ sẽ nghi ngờ bạn. Nói bình tĩnh, nói thật, và để họ quyết định trong phạm vi an toàn.
Khi khách vẫn khăng khăng
Nếu sau khi đã giải thích mà khách vẫn đòi làm ở chỗ ảnh hưởng an toàn, bạn nên từ chối phần việc đó. Nói rõ là mình không làm được theo cách đó, và nếu họ muốn, họ có thể tìm người khác.
Khi từ chối, giữ giọng nhẹ nhàng và đừng chê khách. Bạn có thể nói mình hiểu anh chị đang cần tiết kiệm, nhưng phần này mình không dám làm khác đi, vì nếu có chuyện mình không yên lòng. Câu nói nhận phần lo về mình thường được đón nhận dễ hơn câu nói rằng khách đang sai.
Mất một việc là mất ít. Làm một việc nguy hiểm rồi có sự cố, bạn có thể mất nhiều hơn rất nhiều, có khi cả trách nhiệm pháp lý. Lời khách yêu cầu thường không bảo vệ được bạn khi có chuyện.
Với những nhượng bộ hợp lý mà khách chọn, như dùng vật tư rẻ, nên ghi lại thoả thuận, có thể chỉ là một tin nhắn: theo yêu cầu của anh chị, phần này dùng loại vật tư này. Nó giúp tránh hiểu lầm sau này.
Việc nhỏ cho tuần này: viết ra cho nghề của bạn hai danh sách ngắn, những chỗ có thể bớt cho khách, và những chỗ tuyệt đối không bớt.
Câu hỏi thường gặp
Khách đã ký đồng ý làm tắt thì thợ có hết trách nhiệm không?
Không chắc. Với những việc ảnh hưởng an toàn, người làm nghề vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dù khách đồng ý. Cách an toàn nhất là không làm những phần nguy hiểm.
Từ chối khách có làm mất khách không?
Có thể mất một việc, nhưng thường giữ được uy tín. Nhiều khách sau đó quay lại vì nhận ra bạn đúng, hoặc giới thiệu người khác vì tin bạn làm thật.
Làm sao để khách tin mình không vẽ chuyện?
Giải thích cụ thể, cho xem ví dụ, đưa nhiều lựa chọn và nói rõ phần nào khách có thể tự chọn. Người vẽ chuyện thường chỉ có một phương án đắt nhất.
Có nên làm tạm cho khách đang khó khăn?
Có thể làm đơn giản, làm ít hạng mục, miễn phần đã làm là an toàn. Làm tạm theo kiểu để lại nguy hiểm thì không nên, dù khách khó khăn đến đâu.
Thợ khác chịu làm tắt thì mình có thiệt không?
Trước mắt có thể thiệt vài việc. Nhưng lâu dài, những công trình làm tắt sẽ lộ ra, và tiếng tốt của người làm đúng sẽ lan dần. Nghề bền là nghề sống bằng tiếng, không sống bằng giá rẻ.
