Tìm thầy giỏi nghề nên bắt đầu từ việc nhìn sản phẩm của họ và cách họ đối xử với khách, với người làm, chứ không chỉ nghe danh tiếng. Khi xin theo học, hãy nói rõ mình muốn học gì, mình góp được gì cho xưởng, và xin làm thử một thời gian ngắn để hai bên cùng xem có hợp không.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Tập trước mình nói học việc vẫn còn giá trị. Câu hỏi tiếp theo là học ai. Người thầy đầu tiên ảnh hưởng tới tay nghề, thói quen và cả cách bạn nhìn nghề trong nhiều năm, nên chọn thầy đáng bỏ công.
Dấu hiệu thứ nhất: sản phẩm nói thay lời
Cách chắc nhất để biết một người có giỏi nghề không là xem việc họ làm, càng nhiều càng tốt, và nếu được thì xem cả những việc đã dùng vài năm. Cánh cửa mới làm thì cái nào cũng đẹp. Cánh cửa sau ba mùa mưa còn khít hay không mới nói lên tay nghề.
Bạn có thể hỏi khách cũ của họ. Ở quê và ở các khu phố cũ, chuyện này dễ hơn bạn nghĩ. Hỏi xem họ làm có hay phải gọi lại không, có giữ hẹn không, có làm đúng như đã nói không.
Để ý cả những chỗ khuất trong sản phẩm. Người giỏi thật thường làm kỹ cả mặt trong ngăn kéo, cả đường dây giấu trong trần. Người chỉ khéo bề ngoài thì chỗ khuất thường cẩu thả.
Danh tiếng lớn có khi đi kèm tay nghề lớn, nhưng có khi chỉ là người giỏi quảng bá. Sản phẩm thì không nói dối.
Dấu hiệu thứ hai: chịu dạy và biết dạy
Giỏi nghề và giỏi dạy là hai chuyện khác nhau. Có người làm rất giỏi nhưng không có kiên nhẫn, không giải thích được, hoặc không muốn ai học được nghề của mình.
Bạn nhận ra người chịu dạy qua cách họ đối xử với người phụ hiện tại. Họ có giải thích khi giao việc không, có chỉ lỗi không, hay chỉ quát và tự làm lại. Người phụ của họ có tiến bộ không, có ai từng theo họ rồi ra làm riêng thành công không.
Một người thầy từng có học trò giỏi là dấu hiệu rất tốt. Nó có nghĩa là họ không giấu nghề, và họ biết cách truyền.
Nếu có thể, xin đứng xem họ làm việc một buổi. Bạn sẽ thấy nhiều thứ hơn mọi lời giới thiệu.
Tìm thầy ở đâu?
Nơi đầu tiên là chính những người làm nghề quanh bạn: thợ quen của gia đình, xưởng trong xóm, người làm cùng ngành mà bạn quen qua bạn bè. Nhiều người thầy tốt nhất không bao giờ quảng cáo việc nhận học trò.
Nơi thứ hai là qua người cung cấp vật tư. Cửa hàng bán gỗ, bán vật tư điện nước, bán phụ tùng biết rõ thợ nào làm tốt, thợ nào hay mua đồ tốt, thợ nào khách hay khen. Hỏi họ là một cách rất hay.
Nơi thứ ba là trường nghề. Thầy dạy ở trường đôi khi cũng nhận học trò thực hành ngoài giờ, hoặc giới thiệu xưởng của học trò cũ.
Nơi thứ tư là các nhóm người làm nghề trên mạng, nơi người ta chia sẻ sản phẩm. Ở đây bạn xem được nhiều việc của một người trước khi tìm cách gặp họ.
Mở lời xin theo học thế nào?
Người thầy giỏi thường bận và hay được nhờ vả. Khi đến xin học, hãy chuẩn bị để họ thấy bạn nghiêm túc. Nói ngắn gọn bạn là ai, đã biết gì về nghề, muốn học cụ thể điều gì, và vì sao chọn họ.
Quan trọng không kém là nói bạn góp được gì. Bạn có thể phụ việc nặng, dọn xưởng, đi giao hàng, làm những khâu đơn giản. Người thầy nhận học trò cũng là bỏ công sức, nên họ cần thấy việc dạy bạn không chỉ là cho đi.
Đừng mở lời bằng câu hỏi bao lâu thì em ra nghề được, hay học xong em có tự làm được không. Những câu đó làm thầy lo bạn chỉ muốn học nhanh rồi đi.
Nếu bị từ chối lần đầu, cảm ơn và hỏi họ có biết ai khác có thể nhận không. Có người sau này nhận lại chính người từng bị từ chối vì nhớ thái độ đàng hoàng của họ.
Xin thử một thời gian và thoả thuận từ đầu
Đề nghị một thời gian thử ngắn, vài tuần chẳng hạn, là cách tốt cho cả hai bên. Thầy xem bạn có chăm, có tiếp thu không. Bạn xem thầy có dạy thật không, xưởng có an toàn không.
Trước khi bắt đầu, nên thoả thuận rõ vài điều: giờ giấc, việc bạn sẽ làm, có được trả công hay hỗ trợ ăn uống không, bao lâu thì được làm những khâu chính, đồ bảo hộ ai lo. Nói ra lúc đầu thì dễ, để lâu mới nói thì thành chuyện khó.
Hết thời gian thử, ngồi lại nói chuyện thẳng thắn. Nếu hợp thì tiếp tục với thoả thuận dài hơn. Nếu không hợp, chia tay vui vẻ vẫn tốt hơn kéo dài mà cả hai cùng khó chịu.
Việc nhỏ cho tuần này: liệt kê ba người làm nghề gần bạn nhất mà bạn có thể đi xem sản phẩm của họ, và hỏi thăm một khách cũ của mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả tiền để được học việc?
Có những nơi thu phí đào tạo, và điều đó không sai nếu họ dạy thật và có cam kết rõ. Nhưng hãy cẩn thận với nơi thu phí cao mà chỉ cho làm việc vặt, hoặc hứa học nhanh thành nghề.
Một thầy hay nhiều thầy thì tốt hơn?
Giai đoạn đầu, theo một thầy chính giúp bạn có nền vững và không bị rối. Khi đã có nền, học thêm từ nhiều người giúp bạn mở rộng cách nhìn và tìm được cách làm hợp với mình.
Thầy giỏi nhưng tính nóng thì có nên theo?
Tuỳ mức độ. Nóng tính mà dạy thật, chỉ lỗi đúng, tôn trọng người học thì nhiều người vẫn học được. Nếu nóng tính tới mức xúc phạm hay gây nguy hiểm, nên tìm người khác.
Làm sao để thầy tin tưởng giao việc quan trọng?
Làm thật kỹ những việc nhỏ được giao, giữ giờ giấc, nhận lỗi khi sai và hỏi khi không chắc. Lòng tin của người thầy được xây từ những việc nhỏ làm đều đặn.
Nên chọn thầy ở thành phố hay ở quê?
Mỗi nơi có cái hay. Thầy ở thành phố thường gặp nhiều loại việc và vật liệu mới. Thầy ở quê thường làm đa dạng và gần gũi khách hơn. Chọn theo nghề bạn muốn và nơi bạn định làm sau này.
