Chứng chỉ nghề xác nhận rằng bạn làm được một việc cụ thể theo một chuẩn nhất định, thường học ngắn và nặng thực hành. Bằng đại học xác nhận bạn đã học một nền kiến thức rộng của cả một ngành trong nhiều năm. Một bên hẹp mà sát việc, một bên rộng mà sâu về nền.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Nhiều phụ huynh và học sinh cuối cấp hỏi mình: học nghề có phải là lựa chọn của người không đỗ đại học không. Tập này mình nói hai loại giấy tờ này khác nhau ở đâu, để bạn chọn bằng hiểu biết chứ không bằng định kiến.
Khác nhau ở mục tiêu
Chứng chỉ nghề trả lời câu hỏi: người này làm được việc gì. Một chứng chỉ về điện dân dụng nói rằng bạn biết đi dây, đấu thiết bị, kiểm tra an toàn trong nhà ở theo chuẩn. Nó hẹp, cụ thể, và hướng thẳng vào công việc.
Bằng đại học trả lời câu hỏi khác: người này hiểu ngành này tới đâu. Một kỹ sư điện học cả lý thuyết mạch, máy điện, hệ thống truyền tải, thiết kế. Họ có thể không đi dây nhanh bằng thợ, nhưng họ hiểu vì sao hệ thống được thiết kế như vậy và có thể thiết kế hệ thống mới.
Hai mục tiêu này phục vụ những vị trí khác nhau. Một công trình cần cả người thiết kế lẫn người thi công, và người thi công giỏi được quý không kém.
Cho nên câu hỏi không phải cái nào cao hơn, mà là bạn muốn làm ở vị trí nào.
Khác nhau ở thời gian và cách học
Chứng chỉ nghề thường học trong vài tháng tới vài năm tuỳ loại, phần lớn thời gian ở xưởng, ở phòng thực hành. Bạn ra trường với đôi tay đã làm được việc và có thể đi làm sớm.
Bằng đại học thường mất nhiều năm, phần lớn thời gian là lý thuyết, có thực hành và thực tập nhưng ít hơn. Bạn ra trường với nền kiến thức rộng nhưng thường cần thêm thời gian làm thật mới vững tay.
Ở giữa còn có các bằng trung cấp, cao đẳng, vừa có thực hành nhiều vừa có lý thuyết vững hơn chứng chỉ ngắn hạn. Đây là lựa chọn mà nhiều người bỏ qua dù nó rất hợp với các nghề kỹ thuật.
Chi phí và thời gian không làm bạn đi làm là những thứ nên tính khi chọn. Một người đi làm sớm vài năm cũng tích luỹ được kinh nghiệm và thu nhập trong khi người kia còn đi học.
Người tuyển nhìn vào hai loại giấy tờ thế nào?
Với vị trí thợ, kỹ thuật viên, công nhân lành nghề, người tuyển thường đánh giá cao chứng chỉ nghề và tay nghề thực tế. Một người có bằng đại học xin làm thợ có khi còn bị nghi là sẽ không ở lâu.
Với vị trí thiết kế, quản lý kỹ thuật, nghiên cứu, bằng đại học thường là điều kiện. Người có chứng chỉ nghề muốn lên những vị trí này thường phải học thêm.
Ở các xưởng nhỏ, doanh nghiệp gia đình, người ta ít khi đọc kỹ giấy tờ. Họ cho làm thử và nhìn kết quả.
Một điều chung: cả hai loại giấy tờ đều mất giá rất nhanh nếu bạn không có gì để chứng minh mình làm được. Giấy tờ là lời hứa, việc làm là bằng chứng.
Có thể đi từ cái này sang cái kia không?
Có, và nhiều người đã đi như vậy. Có người học nghề, đi làm thợ vài năm, rồi đi học tiếp lên cao đẳng, đại học bằng hình thức vừa làm vừa học. Họ học lý thuyết với hiểu biết thực tế sẵn có, nên hiểu sâu hơn nhiều bạn cùng lớp.
Có người học đại học xong thấy mình thích làm bằng tay hơn, đi học thêm chứng chỉ nghề và làm thợ giỏi. Nền lý thuyết của họ giúp họ giải quyết những ca khó mà thợ khác bó tay.
Cách chuyển tiếp cụ thể, như được công nhận bao nhiêu phần đã học, tuỳ từng trường và từng thời điểm. Bạn nên hỏi trực tiếp nơi định học, đừng dựa vào lời truyền miệng.
Điều quan trọng là chọn bước đầu tiên không có nghĩa là khoá cửa các bước sau.
Chọn thế nào cho đúng với mình?
Bạn có thể tự hỏi vài câu. Mình thích làm bằng tay, thấy kết quả ngay, hay thích ngồi tìm hiểu vì sao mọi thứ hoạt động. Mình cần đi làm sớm để phụ gia đình, hay có điều kiện học dài. Nghề mình muốn có bắt buộc bằng cụ thể không.
Hỏi người đang làm nghề đó, không chỉ hỏi người tư vấn tuyển sinh. Hỏi họ một ngày làm việc thế nào, họ học gì, họ ước gì mình đã học khác đi.
Đi xem tận nơi một xưởng, một công trình, một văn phòng thiết kế. Một buổi đứng xem người ta làm việc nói nhiều hơn mười tờ giới thiệu.
Việc nhỏ cho tuần này: nếu bạn hay con bạn đang chọn đường học, hẹn gặp hai người, một người làm thợ giỏi, một người làm ở vị trí cần bằng đại học trong cùng ngành, và hỏi họ cùng ba câu hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Học nghề có phải lựa chọn kém hơn đại học?
Không. Đó là hai con đường cho hai loại vị trí khác nhau. Nhiều nghề kỹ thuật thiếu người giỏi, và thợ lành nghề được trọng dụng không kém người có bằng đại học.
Chứng chỉ ngắn hạn vài tuần có giá trị không?
Có giá trị khi nó dạy một kỹ năng cụ thể có thực hành và được nơi tuyển công nhận. Chứng chỉ vài tuần mà không có thực hành thì chủ yếu chỉ là tờ giấy.
Học đại học rồi có nên học thêm chứng chỉ nghề?
Nên nếu bạn muốn làm thực hành ở một mảng cụ thể. Chứng chỉ nghề giúp bổ sung phần tay mà đại học ít dạy, và giúp bạn hiểu người thợ mà sau này mình làm việc cùng.
Bằng cao đẳng khác chứng chỉ nghề ngắn hạn thế nào?
Bằng cao đẳng học dài hơn, có cả lý thuyết vững lẫn thực hành nhiều, và thường mở được nhiều cửa hơn. Chứng chỉ ngắn hạn hẹp hơn, hợp để bổ sung một kỹ năng cụ thể.
Đi làm rồi học lên có khó không?
Khó về thời gian và sức, nhưng nhiều người làm được nhờ các chương trình vừa làm vừa học. Lợi thế là bạn học với kinh nghiệm thật, nên hiểu nhanh và dùng được ngay.
