Làm học trò khi đã lớn tuổi khó nhất không phải ở chỗ học, mà ở sĩ diện: từng được nể, giờ phải hỏi người trẻ hơn, bị sửa lỗi trước mặt người khác. Vượt qua được bằng cách tách giá trị của bản thân khỏi trình độ hiện tại trong nghề mới, chủ động hỏi thay vì chờ bị nhắc, và nhìn mình như một người đang đầu tư chứ không phải đang đi xuống.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Tập này dành cho những người từng là trưởng phòng, chủ cửa hàng, thợ cả ở một nghề nào đó, và giờ đang đứng trong một xưởng lạ, cầm dụng cụ lạ, nghe một người kém mình mười mấy tuổi nói: không phải thế, anh làm lại đi.
Vì sao sĩ diện lại nặng ở tuổi này?
Ở tuổi trung niên, phần lớn chúng ta đã quen được tôn trọng. Ở nhà là bố mẹ, ở nơi làm là người có kinh nghiệm, ở xóm là người lớn. Danh tính của mình gắn với những vai đó.
Khi bước vào nghề mới, tất cả những vai đó biến mất trong xưởng. Bạn chỉ là người mới, làm chậm, làm sai, cần được chỉ. Cảm giác đó không dễ chịu, và nó chạm vào điều sâu hơn là kỹ năng: nó chạm vào cách mình nhìn chính mình.
Nhiều người phản ứng bằng cách giấu dốt: không hỏi vì sợ lộ là mình không biết, làm bừa rồi sửa lén. Hoặc bằng cách phòng thủ: giải thích dài dòng khi bị sửa, nhắc tới kinh nghiệm cũ để giữ thể diện.
Cả hai cách đều làm việc học chậm lại rất nhiều. Hiểu được vì sao mình phản ứng như vậy là bước đầu để đổi khác.
Tách giá trị bản thân khỏi trình độ hiện tại
Điều quan trọng nhất là nhận ra rằng trình độ của bạn trong nghề mới không nói gì về giá trị của bạn như một con người. Bạn vẫn là người đã làm được những điều đáng kể ở nghề cũ. Bạn chỉ chưa làm được những điều của nghề mới, vì bạn chưa học.
Một cách nghĩ giúp nhiều người là coi mình như một người đang đầu tư. Mỗi lần bị sửa là một lần nhận được thứ mà người khác mất nhiều năm mới có. Người thầy trẻ đang trao cho bạn kinh nghiệm của họ, không phải đang hạ bạn xuống.
Cũng nhớ rằng những người giỏi nhất ở mọi nghề đều từng là người mới, từng làm sai, từng bị sửa. Bạn chỉ đến muộn hơn họ, không phải kém hơn họ.
Có người viết một câu nhắc nhở nhỏ dán trong ví hay ghi trong điện thoại, đọc lại mỗi khi thấy tự ái. Nghe có vẻ trẻ con, nhưng nó có tác dụng.
Cư xử với người thầy trẻ hơn
Khi người thầy trẻ hơn mình, cả hai bên đều có thể ngại. Họ ngại sửa lỗi người lớn tuổi, ngại nói thẳng. Nếu bạn để họ ngại, bạn sẽ không được dạy thật.
Hãy chủ động phá cái ngại đó ngay từ đầu. Nói rõ với họ: ở đây em là thầy, anh là học trò, em cứ nói thẳng, anh muốn học cho đúng. Một câu như vậy giúp người thầy thoải mái hơn rất nhiều.
Tôn trọng họ như tôn trọng một người thầy, bất kể tuổi tác. Lắng nghe, làm theo, hỏi khi không hiểu. Khi thấy cách làm của họ khác cách mình nghĩ, hỏi để hiểu vì sao thay vì phản bác.
Đồng thời, đừng giấu những gì bạn có thể góp. Nếu bạn có kinh nghiệm về giao tiếp với khách, về quản lý, có thể khéo léo chia sẻ khi thích hợp. Quan hệ thầy trò tốt nhất là khi cả hai cùng học được từ nhau.
Biến kinh nghiệm sống thành lợi thế học tập
Người lớn tuổi có những lợi thế khi học mà người trẻ ít có. Bạn biết cách tự sắp xếp thời gian, biết kiên trì khi chán, biết đặt câu hỏi đúng vì đã có nhiều năm làm việc.
Hãy dùng những lợi thế đó một cách có ý thức. Ghi chép kỹ những gì học được, như mình đã nói ở tập sổ tay nghề. Tự luyện thêm ở nhà những phần còn yếu. Liên hệ những gì học được với những gì mình đã biết.
Nhiều người lớn tuổi học nhanh hơn ở phần hiểu nguyên lý, vì họ đã quen tư duy hệ thống từ nghề cũ. Phần tay có thể chậm hơn, nhưng sẽ theo kịp với luyện tập đều.
Người thầy thường quý những học trò biết tự học như vậy, và sẵn lòng dạy thêm.
Giữ tinh thần trong những tháng đầu
Những tháng đầu là giai đoạn khó nhất về tinh thần. Bạn thấy mình chậm, thấy mình vụng, có khi thấy hối hận vì đã rời nghề cũ. Đó là cảm giác bình thường của gần như mọi người chuyển nghề.
Ghi lại tiến bộ của mình, dù nhỏ. Tuần trước chưa làm được việc này, tuần này đã làm được. Nhìn lại sau vài tháng, bạn sẽ thấy mình đã đi được một quãng xa.
Tìm những người cũng chuyển nghề muộn, trò chuyện với họ. Biết có người khác cũng đã đi qua cảm giác đó giúp mình bớt cô đơn.
Việc nhỏ cho tuần này: lần tới khi bị sửa một lỗi, thay vì giải thích, chỉ nói một câu cảm ơn và hỏi thêm một câu để hiểu sâu hơn. Để ý xem người thầy phản ứng thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Học cùng lớp với người trẻ có ngại không?
Lúc đầu có thể ngại, nhưng phần lớn người trẻ tôn trọng người lớn tuổi đi học. Bạn còn có thể là chỗ dựa cho họ về kinh nghiệm sống, tạo nên một không khí học tốt cho cả lớp.
Bị sửa lỗi trước mặt nhiều người thì nên phản ứng thế nào?
Giữ bình tĩnh, ghi nhận và làm lại. Nếu cảm thấy không thoải mái, có thể nói riêng với người thầy sau đó rằng mình muốn được góp ý riêng khi có thể.
Người thầy trẻ có thật sự giỏi bằng thầy lớn tuổi?
Tuổi không quyết định tay nghề. Nhiều thợ trẻ rất giỏi và cập nhật cách làm mới. Hãy đánh giá người thầy qua sản phẩm và cách dạy, không qua tuổi.
Làm sao để không so sánh mình với người khác?
So sánh mình với chính mình của tuần trước, tháng trước. Mỗi người có xuất phát điểm khác nhau, và so với người đã làm nghề nhiều năm chỉ làm mình nản.
Có nên kể với thầy về nghề cũ của mình?
Có, kể một cách khiêm tốn giúp thầy hiểu bạn hơn và biết cách dạy phù hợp. Nhưng tránh dùng nghề cũ để chứng tỏ mình hay phản bác cách làm của thầy.
