Làm thuê vẫn giữ được chuẩn tay nghề nếu bạn coi mỗi việc làm ra là một phần hồ sơ của chính mình, chứ không chỉ là việc của chủ. Chỗ làm thì có thể đổi, chủ có thể đổi, nhưng tay nghề, tiếng tốt và thói quen làm đúng thì đi theo bạn suốt đời.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Mở chuyên mục giữ chuẩn khi làm thuê và khi tự làm, mình muốn nói tới một câu mà ở xưởng nào cũng nghe: làm cho người ta thì làm vừa vừa thôi, có phải của mình đâu. Câu đó nghe có lý, nhưng nó lấy đi của người nói nhiều hơn là lấy của chủ.
Vì sao người làm thuê dễ buông chuẩn?
Lý do dễ thấy nhất là cảm giác bất công. Mình làm kỹ hay làm ẩu thì lương vẫn vậy. Người làm ẩu nhanh hơn có khi còn được khen. Chủ thì chỉ quan tâm làm xong cho kịp.
Lý do thứ hai là không thấy kết quả của việc mình làm. Ở xưởng lớn, bạn làm một khâu rồi chuyển sang người khác. Bạn không bao giờ thấy khách dùng sản phẩm, không nghe lời khen chê. Không có kết quả thì khó có động lực làm tốt.
Lý do thứ ba là mệt. Làm thuê thường có giờ giấc cứng, khối lượng nhiều, đến cuối ngày ai cũng muốn cho xong.
Những lý do đó đều có thật. Mình không phủ nhận. Mình chỉ muốn bạn thấy cái giá của việc buông chuẩn, vì cái giá đó rơi vào chính bạn.
Tay nghề là tài sản riêng của bạn
Mỗi ngày làm việc là một ngày luyện tay. Làm kỹ thì tay quen làm kỹ. Làm ẩu thì tay quen làm ẩu. Sau năm năm làm thuê, người làm kỹ và người làm ẩu có cùng số năm kinh nghiệm nhưng tay nghề cách nhau rất xa.
Khi bạn rời chỗ làm, chủ giữ lại xưởng, máy móc, khách hàng. Bạn mang theo tay nghề và tiếng tăm. Đó là tất cả vốn liếng của bạn cho chỗ làm tiếp theo, hay cho ngày ra làm riêng.
Trong nghề, người ta biết nhau nhiều hơn bạn nghĩ. Một chủ xưởng gọi điện hỏi chủ cũ của bạn, câu trả lời có thể quyết định bạn có được nhận không. Đồng nghiệp cũ có thể giới thiệu bạn với chỗ tốt hơn, nếu họ nhớ bạn là người làm chắc.
Cho nên làm kỹ khi làm thuê không phải là làm không công cho chủ. Đó là đầu tư cho chính mình, chỉ là chủ được hưởng ké một phần.
Giữ chuẩn trong giới hạn của chủ
Làm thuê thì phải theo cách làm và giới hạn của chủ: vật tư chủ chọn, thời gian chủ đặt, quy trình của xưởng. Giữ chuẩn không có nghĩa là làm khác ý chủ.
Giữ chuẩn nghĩa là trong những giới hạn đó, làm phần của mình tốt nhất có thể. Vật tư là loại bình dân thì vẫn cắt cho thẳng, ghép cho khít, dọn cho sạch. Thời gian ngắn thì sắp xếp cho gọn để không phải bỏ bước kiểm tra.
Khi thấy một cách làm của xưởng có vấn đề, góp ý với chủ hoặc với người phụ trách, bằng lời lẽ xây dựng, kèm lý do và cách khác. Đừng tự ý làm khác rồi để chủ phát hiện.
Có những chủ nghe, có những chủ không. Nhưng một người làm thuê vừa làm tốt vừa góp ý có lý thường được chủ quý và giao thêm trách nhiệm.
Tìm cái ý nghĩa ở những khâu không thấy kết quả
Nếu bạn làm ở một khâu không bao giờ thấy khách, thử tìm hiểu xem sản phẩm của xưởng đi đâu, ai dùng. Một cái tủ mình đóng khung sẽ nằm trong bếp của một gia đình nào đó mười năm. Một bảng mạch mình hàn sẽ nằm trong một chiếc máy ai đó dùng hằng ngày.
Hỏi người làm khâu sau bạn xem việc của bạn ảnh hưởng tới họ thế nào. Nhiều khi bạn sẽ ngạc nhiên vì một chi tiết nhỏ bạn làm kỹ lại giúp người khác đỡ rất nhiều công.
Tự đặt chuẩn riêng cho khâu của mình, cao hơn chuẩn chủ đòi một chút. Không ai yêu cầu, nhưng bạn tự biết mình đạt hay chưa, và chính điều đó giữ cho việc khỏi nhàm.
Người làm thuê giỏi thường là người tự tạo được niềm tự hào cho mình ở những chỗ không ai khen.
Khi nào nên tìm chỗ khác?
Có những chỗ làm mà giữ chuẩn là không thể: chủ bắt làm tắt ở những chỗ ảnh hưởng an toàn, ép làm gian dối với khách, hoặc trừng phạt người làm kỹ vì chậm. Tập sau mình sẽ nói riêng chuyện chủ ép làm nhanh.
Nếu bạn đã góp ý, đã cố thích nghi mà môi trường đó vẫn kéo bạn xuống, có lẽ đã tới lúc tìm chỗ khác. Ở lâu trong môi trường làm ẩu, tay nghề và tiếng tăm của bạn sẽ bị kéo theo.
Trước khi đi, chuẩn bị kỹ: có sẵn chỗ mới hoặc tiền đệm, đi một cách đàng hoàng, không mang tiếng bỏ ngang.
Việc nhỏ cho tuần này: chọn một việc bạn làm hằng ngày ở chỗ làm, và tự đặt cho nó một tiêu chuẩn nhỏ cao hơn mức chủ yêu cầu. Làm đúng tiêu chuẩn đó suốt tuần và để ý cảm giác của mình.
Câu hỏi thường gặp
Làm kỹ mà chủ không ghi nhận thì có nên tiếp tục?
Nên, vì người hưởng lợi lớn nhất từ tay nghề là bạn. Nhưng bạn cũng có thể chủ động nói với chủ về những gì mình đã làm để họ thấy. Nếu lâu dài vẫn không được ghi nhận, cân nhắc tìm chỗ trân trọng hơn.
Làm thuê có nên tự mua dụng cụ riêng?
Nhiều thợ có bộ dụng cụ riêng cho những thứ cần độ chính xác hay hợp tay. Điều này giúp giữ chuẩn tay nghề, nhưng nên thoả thuận với chủ về việc dùng và bảo quản.
Đồng nghiệp làm ẩu thì mình có nên làm theo cho nhanh?
Không nên. Bạn có thể làm nhanh hơn bằng cách sắp xếp gọn hơn chứ không bằng cách bỏ bước. Nếu việc làm ẩu của đồng nghiệp ảnh hưởng tới phần của bạn, nói với họ hoặc với người phụ trách.
Làm thuê lâu năm có thiệt hơn tự làm không?
Không hẳn. Làm thuê ở chỗ tốt giúp bạn học nhiều, có thu nhập ổn định và không phải lo phần kinh doanh. Nhiều người giỏi nghề chọn làm thuê cả đời và rất hài lòng.
Giữ chuẩn có làm mình chậm hơn người khác không?
Lúc đầu có thể chậm hơn một chút. Nhưng khi đã quen, người làm kỹ thường nhanh ngang người làm ẩu mà ít phải sửa lại, nên tính ra tổng thời gian lại ít hơn.
