Người chuyển nghề mang theo nhiều hơn mình nghĩ: cách làm việc với người khác, kỷ luật, cách tự học, hiểu biết về một ngành, và cả một mạng lưới quen biết. Việc cần làm là gọi đúng tên những kỹ năng đó, tìm chỗ chúng dùng được trong nghề mới, và kể chúng ra sao cho người khác hiểu.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Người chuyển nghề hay có cảm giác mình bắt đầu từ số không. Tập này mình muốn chứng minh điều ngược lại: bạn không bắt đầu từ số không, bạn chỉ đang đổi đường ray, còn đoàn tàu vẫn là đoàn tàu cũ.
Gọi tên những gì mình đang có
Nhiều người không biết mình có những kỹ năng gì, vì đã làm quá quen. Một người bán hàng lâu năm nghĩ mình chỉ biết bán hàng. Nhưng nếu ngồi liệt kê kỹ, họ biết đọc tâm lý khách, biết thương lượng, biết giải quyết khiếu nại, biết quản lý tồn kho, biết làm sổ sách đơn giản.
Cách làm là nhớ lại một tuần làm việc điển hình ở nghề cũ, ghi ra mọi việc mình đã làm, kể cả những việc nhỏ. Rồi với mỗi việc, hỏi: việc này cần kỹ năng gì.
Bạn cũng có thể hỏi đồng nghiệp cũ, sếp cũ: theo anh chị, em làm giỏi nhất việc gì. Người khác thường thấy rõ thế mạnh của mình hơn chính mình.
Kết quả thường là một danh sách dài hơn bạn tưởng, và đó là vốn liếng thật để mang sang nghề mới.
Kỹ năng nào mang theo được?
Kỹ năng làm việc với người gần như dùng được ở mọi nghề: nói chuyện với khách, phối hợp đồng nghiệp, giải quyết xung đột. Một người từng làm dịch vụ khách hàng chuyển sang làm thợ sẽ có lợi thế lớn ở khâu tư vấn, báo giá, chăm sóc sau việc.
Kỹ năng tổ chức và kỷ luật cũng mang theo được: giữ giờ, lập kế hoạch, làm theo quy trình. Người từng làm trong nhà máy có kỷ luật quy trình rất tốt, đó là thứ nhiều nghề tay chân cần.
Hiểu biết về một ngành có khi là tài sản lớn nhất. Một người từng làm kế toán cho công ty xây dựng chuyển sang làm thợ sẽ hiểu cách chủ thầu tính toán, cách đọc hợp đồng. Một người từng làm y tá chuyển sang làm dịch vụ chăm sóc người già mang theo cả một nền chuyên môn.
Còn những kỹ năng tay nghề hẹp của nghề cũ thì có khi không dùng được trực tiếp, nhưng cách bạn đã từng học để giỏi lên ở nghề cũ thì vẫn còn nguyên.
Tìm chỗ kỹ năng cũ phát huy trong nghề mới
Khi đã có danh sách, thử đặt nó cạnh nghề mới và hỏi: ở nghề mới, chỗ nào đang thiếu những kỹ năng này. Đó thường là chỗ bạn có lợi thế so với người đã làm nghề đó lâu.
Ví dụ trong nghề sửa chữa, nhiều thợ giỏi tay nhưng ngại nói chuyện, ngại làm sổ sách, ngại dùng điện thoại để quản lý khách. Một người chuyển nghề có những kỹ năng đó có thể nhanh chóng tạo khác biệt, dù tay nghề chưa bằng.
Có khi kỹ năng cũ giúp bạn tìm được một ngách riêng. Một người từng làm giáo viên chuyển sang nghề mộc có thể chuyên làm đồ chơi gỗ giáo dục, nơi hiểu biết về trẻ em là lợi thế.
Đó là cách biến xuất phát điểm muộn thành một lợi thế thay vì một bất lợi.
Kể kỹ năng cũ cho người tuyển hiểu
Người tuyển hoặc khách hàng ở nghề mới thường chỉ thấy bạn là người mới. Bạn phải chủ động nối những gì đã làm với những gì họ cần.
Đừng kể chung chung là em có kỹ năng giao tiếp. Hãy kể cụ thể: em đã làm tám năm chăm sóc khách hàng, mỗi ngày giải quyết khiếu nại, nên khi khách phàn nàn về việc sửa chữa, em biết cách giữ họ bình tĩnh.
Thừa nhận thẳng những gì còn thiếu: tay nghề em còn mới, em đang học thêm, nhưng em mang tới được những thứ này. Sự thẳng thắn đó thường được đánh giá cao hơn cố tỏ ra mình giỏi.
Chuyên mục hồ sơ năng lực của podcast này sẽ nói kỹ hơn cách viết và kể về mình.
Thói quen cũ nên bỏ lại
Không phải mọi thứ từ nghề cũ đều nên mang theo. Có những thói quen hợp với nghề cũ nhưng cản trở ở nghề mới. Một người quen làm văn phòng có thể quen làm việc theo giờ giấc cố định, trong khi nghề sửa chữa cần linh hoạt theo khách.
Có người quen được nể, quen ra lệnh, mang thói quen đó vào xưởng nơi mình đang là học trò. Đây là chỗ sĩ diện mà mình nói ở tập trước lộ ra rõ nhất.
Có người quen một cách làm và cứ so sánh: ở chỗ cũ người ta làm thế này cơ. So sánh để học thì tốt, nhưng so sánh để chê thì làm mình khó hoà nhập.
Việc nhỏ cho tuần này: viết danh sách những việc bạn đã làm trong một tuần điển hình ở nghề cũ, rồi đánh dấu những kỹ năng mà bạn nghĩ nghề mới cũng cần.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển sang nghề khác hẳn thì kinh nghiệm cũ có còn giá trị?
Có, dù không trực tiếp. Kỹ năng làm việc với người, kỷ luật, cách học và hiểu biết chung vẫn dùng được, và có khi giúp bạn tìm ra một ngách mà người khác không thấy.
Có nên giấu chuyện mình mới chuyển nghề không?
Không nên. Nói thật về xuất phát điểm và kể những gì bạn mang theo được thường thuyết phục hơn. Người tuyển và khách hàng đánh giá cao sự thẳng thắn.
Làm sao để không mất lợi thế từ mạng lưới cũ?
Giữ liên lạc với đồng nghiệp, khách hàng cũ, báo cho họ biết bạn đang làm gì. Nhiều người chuyển nghề có những khách đầu tiên chính từ những người quen cũ.
Kỹ năng nào hay bị đánh giá thấp khi chuyển nghề?
Kỹ năng làm việc với người, tổ chức công việc và ghi chép thường bị đánh giá thấp, trong khi chúng lại là thứ nhiều nghề tay chân đang thiếu.
Có cần học lại từ đầu khi chuyển nghề không?
Phần tay nghề riêng của nghề mới thì cần học bài bản. Nhưng bạn không cần học lại những kỹ năng nền đã có, và có thể học nhanh hơn người mới hoàn toàn nhờ biết cách học.
