Khi phỏng vấn tay nghề bằng cách làm thử, người tuyển nhìn cả quá trình chứ không chỉ nhìn sản phẩm: bạn chuẩn bị thế nào, có giữ an toàn không, xử lý ra sao khi gặp trục trặc, làm xong có dọn dẹp không. Hãy làm đúng như làm thật, nói ra những gì mình đang nghĩ, và đừng bao giờ giấu khi mắc lỗi.
Chào bạn, đây là Nhà Chuyên Môn. Khép lại chuyên mục hồ sơ năng lực là bài kiểm tra mà không hồ sơ nào thay được: làm thử trước mặt người tuyển. Ở nhiều xưởng, công trình, đây là phần quyết định, và nó có những luật ngầm mà ít ai nói ra.
Người tuyển thật ra nhìn gì?
Nhiều người nghĩ người tuyển chỉ nhìn sản phẩm cuối cùng có đẹp không. Thật ra, một người quản đốc có kinh nghiệm nhìn nhiều thứ hơn thế, và có khi những thứ khác quan trọng hơn.
Họ nhìn cách bạn bắt đầu: có đọc kỹ yêu cầu không, có hỏi lại khi chưa rõ không, có kiểm tra vật liệu và dụng cụ trước không. Người vội cầm dụng cụ làm ngay thường bị đánh giá thấp hơn người dành vài phút chuẩn bị.
Họ nhìn thói quen an toàn: có đeo đồ bảo hộ không, có thao tác đúng với máy không, có để dụng cụ bừa bãi không. Ở nhiều nơi, một lỗi an toàn là đủ để loại, dù sản phẩm đẹp.
Họ nhìn cách bạn xử lý khi có vấn đề, và cách bạn kết thúc: có kiểm tra lại không, có dọn chỗ làm không. Những thói quen đó cho họ biết bạn sẽ làm việc thế nào hằng ngày.
Họ còn nhìn cả cách bạn đối xử với những người khác trong xưởng: có chào hỏi không, có hỏi mượn dụng cụ đàng hoàng không, có để ý tới người đang làm bên cạnh không. Một người thợ giỏi mà khó hợp tác là một rủi ro mà người tuyển không muốn nhận.
Chuẩn bị trước buổi làm thử
Hỏi trước bài thử sẽ là gì, nếu được. Nhiều nơi sẵn lòng nói loại việc sẽ làm. Nếu biết, luyện trước vài lần, như mình đã nói ở tập chuẩn bị thi tay nghề.
Hỏi có cần mang dụng cụ riêng không, đồ bảo hộ ai lo. Nếu được mang dụng cụ riêng, mang bộ mình quen tay, đã kiểm tra, mài sắc, sạch sẽ. Dụng cụ của bạn cũng nói lên nhiều điều về bạn.
Ngủ đủ, đến sớm, mặc đồ làm việc phù hợp. Mang theo hồ sơ năng lực để nếu có thời gian, cho người tuyển xem thêm những việc bạn đã làm.
Tìm hiểu một chút về nơi mình xin: họ làm loại việc gì, khách hàng thế nào. Hiểu được điều đó giúp bạn trả lời những câu hỏi đi kèm tốt hơn.
Nói ra những gì mình đang nghĩ
Một kỹ thuật ít người dùng nhưng rất hiệu quả là vừa làm vừa nói ngắn gọn những gì mình đang làm và vì sao. Ví dụ: em kiểm tra mặt gỗ trước vì tấm này có vẻ hơi cong. Hoặc: em ngắt điện và thử lại bằng bút thử trước khi tháo.
Điều đó giúp người tuyển hiểu cách bạn suy nghĩ, chứ không chỉ thấy tay bạn làm gì. Một quyết định mà họ thấy lạ, khi được giải thích, có thể thành điểm cộng.
Không cần nói liên tục, làm phân tán sự tập trung. Chỉ nói ở những bước quan trọng, những chỗ bạn chọn cách làm.
Nếu người tuyển hỏi, trả lời thẳng, ngắn. Nếu không biết, nói thật là chưa biết và nói mình sẽ tìm hiểu thế nào. Giả vờ biết là cách nhanh nhất để mất điểm.
Khi mắc lỗi giữa chừng
Mắc lỗi trong buổi thử là chuyện có thể xảy ra, nhất là khi đang hồi hộp, dùng dụng cụ lạ. Phản ứng của bạn lúc đó quan trọng hơn chính cái lỗi.
Đừng giấu, đừng sửa lén. Người tuyển có kinh nghiệm gần như chắc chắn sẽ thấy. Hãy dừng lại, nói ra: chỗ này em cắt hơi lệch, em sẽ xử lý thế này. Rồi xử lý một cách bình tĩnh, an toàn.
Nhiều người tuyển nói rằng họ đánh giá cao ứng viên xử lý lỗi tốt hơn ứng viên không mắc lỗi nào, vì trong công việc thật, ai cũng sẽ có lúc sai, và điều họ cần biết là bạn làm gì khi sai.
Đây cũng là lúc những thói quen từ chuyên mục đạo đức nghề thể hiện ra: nhận sai, nói thật, sửa đàng hoàng. Nếu lỗi quá lớn không sửa kịp trong thời gian thử, hãy nói rõ mình sẽ làm lại thế nào nếu có thêm thời gian. Người tuyển biết phân biệt người làm hỏng vì ẩu với người làm hỏng mà hiểu rõ vì sao.
Sau buổi làm thử
Dọn dẹp chỗ làm sạch sẽ, cất dụng cụ đúng chỗ, như thể đây là xưởng của mình. Đây là bước cuối mà người tuyển chắc chắn để ý.
Hỏi lại người tuyển nếu có thể: anh chị thấy em cần cải thiện chỗ nào. Câu hỏi đó cho thấy bạn muốn học, và câu trả lời có giá trị cho lần sau, dù bạn có được nhận hay không.
Nếu không được nhận, đừng nản. Ghi lại những gì đã làm tốt, những gì cần luyện thêm, coi như một buổi luyện tập có người chỉ lỗi miễn phí.
Việc nhỏ cho tuần này: chọn một việc bạn hay làm, tự làm thử trong khi nói to từng bước mình đang làm và vì sao, như đang có người tuyển đứng xem.
Câu hỏi thường gặp
Làm thử khi xin việc có được trả công không?
Tuỳ nơi. Buổi thử ngắn thường không trả công. Nếu làm thử kéo dài cả ngày hoặc nhiều ngày, nên thoả thuận rõ về tiền công trước khi bắt đầu.
Không quen dụng cụ của xưởng thì làm sao?
Hỏi xin vài phút để làm quen, kiểm tra dụng cụ trước khi làm. Nói thật là mình quen loại khác. Người tuyển thường thông cảm và đánh giá cao sự cẩn thận.
Hồi hộp quá làm sai nhiều thì có cơ hội không?
Vẫn có nếu bạn xử lý bình tĩnh và an toàn. Tập làm trước mặt người khác vài lần trước buổi thử giúp giảm hồi hộp đáng kể.
Có nên hỏi lương trong buổi làm thử?
Nên để sau khi làm thử xong, khi người tuyển đã thấy tay nghề và bắt đầu nói tới chuyện nhận việc. Hỏi quá sớm có thể khiến họ nghĩ bạn chỉ quan tâm tiền.
Làm thử xong mà không được báo kết quả thì sao?
Sau một hai tuần, có thể hỏi thăm lịch sự một lần. Nếu vẫn không có phản hồi, coi như kinh nghiệm và tiếp tục tìm chỗ khác.
